O Δημήτριος Γάκης, Χειρουργός και Διευθυντής στο Κέντρο Μεταμοσχεύσεων συμπαγών οργάνων του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης καθιερωθείς ως αυθεντία στη βαριά χειρουργική και τη χειρουργική μεταμοσχεύσεων συμπαγών οργάνων και εκπρόσωπος της Ελλάδας σε θέματα μεταμοσχεύσεων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και στο Συμβούλιο της Ευρώπης, μας μιλά για τα σοβαρά θέματα που αντιμετωπίζει ο τομέας των Μεταμοσχεύσεων στη χώρα μας.
Αριθμείτε τόσα χρόνια στο δύσκολο τομέα των μεταμοσχεύσεων. Ποια είναι η εικόνα σήμερα. Πώς ξεκινήσαμε και πού βρισκόμαστε;
Στην Ελλάδα δεν υπήρξαν ποτέ οι σωστές προϋποθέσεις για να δουλέψει σωστά ο τομέας των μεταμοσχεύσεων. Τα πάντα γίνονταν ευκαιριακά και όλα βασίστηκαν στην τρέλα κάποιων ανθρώπων που αγαπούσαν και αγαπούν το χώρο. Το χειρότερο δε, είναι ότι το Εθνικό Σύστημα Υγείας δεν ήταν ποτέ αρωγός καμίας προσπάθειας και το προσδιορίζω γιατί η μη καλή οργάνωση των Μεταμοσχεύσεων σε μία χώρα συνεπάγεται με μία τεράστια δαπάνη, λόγω της μη θεραπείας ασθενών οι οποίοι βρίσκονται για παράδειγμα σε αιμοκάθαρση ή στη μετάβαση ασθενών στο εξωτερικό όπου πληρώνονται δυσανάλογα μεγάλα ποσά από ό,τι θα πληρωνόντουσαν στην Ελλάδα.
Και δεν είναι μόνο αυτό. Ο Έλληνας ασθενής που θα κάνει μια ακριβοπληρωμένη μεταμόσχευση στο εξωτερικό και του οποίου, ο Ασφαλιστικός Φορέας ο οποίος θα πληρώσει και μάλιστα προκαταβολικά ένα πολύ μεγάλο ποσό, δεν έχει εγγυημένη θεραπεία δεδομένου ότι θα του δοθεί ένα μόσχευμα το οποίο θα αρνηθούν όλα τα Κέντρα Μεταμόσχευσης της χώρας που θα επισκεφθεί. Για παράδειγμα στην Αγγλία το μόσχευμα που θα λάβει θα είναι αυτό που έχουν αρνηθεί να χρησιμοποιήσουν και τα 6 Κέντρα Μεταμόσχευσης. Συνεπώς μιλάμε για ένα πολύ κακής ποιότητας μόσχευμα το οποίο θα πληρωθεί ακριβά, πρώτον γιατί ο ασθενής θα χρειαστεί να μείνει στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας για πάρα πολύ καιρό, ώστε να κατορθώσει να επιβιώσει και δεύτερον το κόστος στις Μονάδες Εντατικής του εξωτερικού είναι από μόνο του υψηλό.
Και παρόλα αυτά δεν έχει αλλάξει κάτι;
Δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα καμία συντεταγμένη προσπάθεια εξορθολογισμού συστηματικής οργάνωσης του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Οι μεταμοσχεύσεις είναι ένα παρακλάδι του Εθνικού Συστήματος Υγείας και μάλιστα είναι μια ιατρική πράξη που διενεργείται αποκλειστικά σε δημόσια νοσοκομεία. Όταν λοιπόν το σύστημα υγείας το οποίο σήμερα υποφέρει σε μέγιστο βαθμό, για να μην πω ότι οπισθοδρομεί κατά δεκαετίες, κάθε χρόνος που περνάει πάμε πίσω δέκα χρόνια, λόγω της έλλειψης των πιστώσεων και της μη δυνατότητας άμεσου εξορθολογισμού, δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η Μεταμόσχευση, είναι μία από τις ιατρικές πράξεις που συμβάλλει στην αύξηση των δαπανών Υγείας. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Στην Ελλάδα έχουμε πάνω από 10.000 νεφροπαθείς που κάνουν αιμοκάθαρση. Με υπολογισμούς μου ο κρατικός προϋπολογισμός χρεωνόταν είτε σαν άμεσες δαπάνες των Ασφαλιστικών Ταμείων είτε σαν επίδομα, παροχές ή συνταξιοδοτήσεις γύρω στα 500 εκατ. ευρώ περίπου. Στη νότια Ευρώπη το κόστος του νεφροπαθούς είναι 50.000 ετησίως, εάν όλοι αυτοί θεωρητικά γιατί πρακτικά δεν είναι εφικτό, μεταμοσχευθούν, ο κάθε μεταμοσχευμένος θα στοιχίζει 8.500 ετησίως, άρα το δημόσιο αμέσως κερδίζει 41.500. Με τις μειώσεις που έγιναν, μπορεί να έχει κατέβει το κόστος στις 30.000 ετησίως αλλά πάλι το κέρδος για το κράτος είναι τεράστιο, μόνο με το να φτιαχτεί το σύστημα των μεταμοσχεύσεων.
Βεβαίως αυτό δεν είναι δυνατόν να γίνει μέσα σε ένα χρόνο. Όμως αν καταφέρουμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα των Ισπανών, οι οποίοι εδώ και δεκαετίες καταφέρνουν να διατηρούν χαμηλά τα νούμερα και είναι μεγαλύτερη χώρα από εμάς, θα είναι πιο εύκολο να οργανωθούμε. Σίγουρα σε μια 5ετία το πολύ – πολύ 10ετία, θα είμαστε σε θέση να μεταμοσχεύουμε όλους τους ασθενείς που δεν έχουν αντένδειξη και μπαίνουν στην αιμοκάθαρση, εκμηδενίζοντας ή τουλάχιστον ελαχιστοποιώντας στο έπακρον τις δαπάνες του κράτους από την πανάκριβη αυτή μέθοδο που είναι η αιμοκάθαρση.
Με δεδομένο αυτά που μου λέτε, τα δύο νέα Κέντρα Μεταμόσχευσης ήπατος θα είναι ένα σχέδιο που θα αποφέρει θετικά οφέλη;
Δεν έχω κανένα λόγο να πιστεύω το αντίθετο. Όμως θα σας πω ποιο είναι το πρόβλημα. Το Κέντρο μας στη Θεσσαλονίκη πέρυσι έκανε 47 μεταμοσχεύσεις Ήπατος και δεν ήταν θέμα αδυναμίας του Κέντρου, όμως τα κατάλληλα μοσχεύματα δεν ξεπερνούσαν τα 55 και δυστυχώς, είτε στην Αθήνα είσαι είτε στη Θεσσαλονίκη, δεν υπάρχει επάρκεια σε αίμα ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες, διότι το θέμα της αιμοδοσίας δεν έχει ομαλοποιηθεί στη χώρα μας. Όλα είναι ανοργάνωτα. Η συνύπαρξη 3 Κέντρων είναι κάτι εποικοδομητικό, ακόμα και γιατί θα ενεργοποιηθεί ο ανταγωνισμός που είναι κάτι υγιές και προσοδοφόρο. Τι να τα κάνουμε όμως τα νέα Κέντρα χωρίς δότες; Για να είμαι ακριβής δεν αξιοποιούμε δότες. Και προς τιμήν των γιατρών και των στελεχών των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας, η μείωση των δοτών δεν ακολουθεί τη μείωση και την έκπτωση της περίθαλψης που γίνεται λόγω της κακής οικονομικής κατάστασης του Εθνικού Συστήματος Υγείας των τελευταίων χρόνων.
Το 2001 είχαμε 40 δότες ετησίως, ενώ το 2008 μετά το θάνατο του νεαρού Αυστραλού ο οποίος συγκίνησε το πανελλήνιο, οι δότες αυξήθηκαν στους 98. Το 2011 έπεσε πάλι στους 79 και το 2012 στους 77 δότες. Αυτή τη στιγμή για το τρέχον έτος είμαστε στους 45 δότες, με συμπληρωμένους τους 9 από τους 12 μήνες, και όπως όλα δείχνουν, η πτώση θα φτάσει περίπου στους 60 δότες.
Το ποσοστό των πτωματικών δοτών έφτασε στους 9 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού το 2008, έπεσε στους 7 δότες για το 2011 και το 2012 και θα πέσει γύρω στους 5,5 δότες για το 2013. Είναι το χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Το λέω με μεγάλη μου λύπη διότι οι στατιστικές δείχνουν τα τελευταία χρόνια ότι παρόλες τις αλλαγές, πολιτών καθεστώτων διοικήσεις στον ΕΟΜ και παρότι όλες οι διοικήσεις του ΕΟΜ έκαναν προσπάθειες να φέρουν κάποιο αποτέλεσμα, εμείς μένουμε σταθερά στους 5,5 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού από το 1999.
Τα δύο νέα Κέντρα απλώς θα απορροφήσουν, δεν θα βοηθήσουν στην αύξηση των δοτών. Για να είμαι ειλικρινής θα γίνει η ζωή μας στη Θεσσαλονίκη λίγο πιο εύκολη, αφού θα βοηθήσουν στην πίεση που δεχόμαστε τώρα. Ωστόσο, πηγή δοτών είναι οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Η πίεση που αναφέρατε πόσο σας δυσκολεύει στη δουλειά σας;
Αρκετά. Να σκεφθείτε ότι 365 μέρες το χρόνο καθόλο το 24ωρο είμαστε αναγκασμένοι να τρέχουμε σε όλη τη χώρα, από τον Άγιο Νικόλαο Κρήτης για παράδειγμα μέχρι τα Γιάννενα γιατί το μόσχευμα του ήπατος πρέπει να ληφθεί από εμάς. Ευτυχώς που κάποιες φορές κάποιοι συνάδελφοι στην Αθήνα βοηθούν και μάλιστα αποτελεσματικά και τους ευχαριστούμε πολύ γι’ αυτό. Όμως, δυστυχώς, η ομάδα μας είναι υποχρεωμένη να εκτελεί 5πλάσιες λήψεις από ό,τι τα άλλα Κέντρα Μεταμοσχεύσεων, κάτι που είναι μεγάλη καταπόνηση και σημειώστε ότι δεν πληρωνόμαστε εφημερίες και ότι πηγαίνουμε πάντα να πάρουμε μόσχευμα, είτε εφημερεύουμε είτε όχι και η Διοίκηση, όχι μόνο δεν μεριμνά για να στηρίξει τη μεταμόσχευση, αλλά αν έρθετε στην κλινική μας και δείτε το πάτωμα στη Μονάδα των Μεταμοσχεύσεων, πως έχει γίνει από τα χημικά που χρησιμοποιούνται στις μεταμοσχεύσεις, θα φρίξετε. Και είναι λυπηρό, το μοναδικό μέχρι σήμερα Κέντρο που καλύπτει μεταμοσχεύσεις νεφρού, ήπατος, παγκρέατος, μεταμοσχεύσεις σε παιδιά κ.ά. να τυγχάνει τέτοιας αδιαφορίας από μέρους της Διοίκησης η οποία εκπροσωπεί την πολιτεία.
Αντιλαμβάνεστε λοιπόν ότι τα πράγματα δεν είναι ρόδινα και δεδομένου ότι έχω την τύχη να εκπροσωπώ τη χώρα μας σε πολλά Διεθνή Forum, σας λέω ότι είμαι ο δυστυχέστερος όλων των συναδέλφων μου από άλλες χώρες, όταν δεν έχω να δείξω όχι απλά προόδους της χώρας ούτε καν συμμόρφωσή μας προς τις οδηγίες τη Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιθέτως προσπαθούμε να είμαστε εναρμονισμένοι πλήρως όσο αφορά το Δίκαιο.
Εννοείτε το νομικό κομμάτι των Μεταμοσχεύσεων;
Ναι, σ’ αυτό είμαστε μπροστά από πολλά κράτη, σε θέματα αυστηρότητας του Εθνικού Συστήματος Δικαίου και δώσαμε μάχη μαζί με άλλες χώρες κυρίως του Ορθόδοξου μπλοκ. Προσωπικά, δεν είχα καταλάβει ποτέ τη διαφορά μεταξύ των Ορθοδόξων χωρών και των Δυτικών λεγόμενων χωρών, παρότι εμένα δεν μου αρέσει αυτή η λέξη, διότι θεωρώ ότι η Ελλάδα είναι η Δύση, εμείς γεννήσαμε τη Δύση, οι αρχές και το πνεύμα που εφαρμόζονται στη λεγόμενη Δύση είναι ελληνικές. Ωστόσο, δεν μπορώ να παραβλέψω ότι αυτοί οι άνθρωποι πήραν τις αρχές και τις ιδέες και τις έθεσαν σε εφαρμογή με απόλυτη επιτυχία και προχωρούν μπροστά, εν αντιθέσει με εμάς όπου μόνο οπισθοδρομούμε και επί 20 συναπτά έτη δεν έχουμε να επιδείξουμε τίποτα νεότερο και αυτό με αρρωσταίνει.
Τα Ορθόδοξα κράτη λοιπόν, ζήτησαν να αυστηροποιηθεί το νομικό πλαίσιο της Ευρώπης όσον αφορά το Organ Trafficking και εδώ πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτά που ακούγονται για παράνομες λήψεις οργάνων είναι κάτι που δεν υπάρχει, υπάρχει ενδιαφέρον αγοραστή και η λήψη είναι πιο πολύπλοκη από τη μεταμόσχευση. Το νομικό καθεστώς αφορά της επί πληρωμή μεταμοσχεύσεις από ζώντα σε ζώντα. Αφορά δηλαδή τους φτωχούς τους οποίους εκμαυλίζουν οι πλούσιοι σε χώρες όπως η Ινδία και οι οποίοι πουλάνε το νεφρό τους για να ζήσουν την οικογένειά τους ή να αγοράσουν ένα τρίκυκλο ή να βάλλουν την οικογένειά τους σε σπίτι, ώστε να μην πεθάνουν από λοιμώξεις από τα 30 τους χρόνια στο πεζοδρόμιο. Φτάνουμε όμως και στους σύγχρονους δουλοπάροικους, του παρίες της Ευρώπης. Όπως με έχει ενημερώσει για παράδειγμα ο εκπρόσωπος της Μολδαβίας, υπάρχει χωριό εκεί που κανένας κάτοικος δεν έχει δύο νεφρά, διότι όλοι έχουν πουλήσει τον ένα νεφρό σε ιδιωτικά Κέντρα, κατά κύριο λόγο της Τουρκίας.
Αυτά έπρεπε να μπουν σε τάξη στο Νομικό Δίκαιο. Εμείς ζητήσαμε να τιμωρείται και ο δότης, κάτι το οποίο υπάρχει στο Ελληνικό Δίκαιο όπου όποιος πουλήσει το νεφρό του πάει φυλακή, και δεν το δέχθηκαν οι βορειοευρωπαϊκές χώρες. Και όταν τους εξήγησα ότι δεν είναι ηθικό ο πλούσιος για παράδειγμα ασθενής να παίρνει το δότη και να φεύγει στις χώρες που το επιτρέπουν για παράδειγμα στη Γερμανία, αντιμετωπίσαμε σημαντικό θέμα από τη Γερμανία αλλά και χώρες δορυφόρους της, όπως οι Σκανδιναβικές και κυρίως η Ολλανδία και επειδή είναι πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο δεν πέρασε η πρόταση όπως τη θέλαμε. Πέρασε τουλάχιστον σημαντικά βελτιωμένη σε σχέση με την παλιότερη.
Κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας στα Διεθνή πλαίσια για να είναι το όνομα της Ελλάδος καθαρό, αλλά δυστυχώς δεν υπάρχει ανταπόκριση. Και δεν μπορώ να καταλογίσω ευθύνη σε υπουργούς, τουλάχιστον της τελευταίας 10ετίας. Και ο κ. Κακλαμάνης έδειξε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον και ο κ. Λοβέρδος, και ο κ. Λυκουρέντζος και ο κ. Αβραμόπουλος, ακόμα και ο τωρινός υπουργός ο κ. Γεωργιάδης με τον οποίο έχει γίνει μια μικρή συζήτηση. Μάλιστα ο κ. Αβραμόπουλος ήταν αυτός ο οποίος σχεδίασε ένα Ενιαίο Κέντρο για όλη τη χώρα με δυνατότητα να προσελκύσει Βαλκάνιους και άλλους για μεταμοσχεύσεις με τη συνεργασία του Ανδρέα Τζάκη. Λόγω των καθυστερήσεων που υπήρξαν, με τις αλλαγές κυβερνήσεων και το γεγονός ότι ο επόμενος υπουργός δεν συνεχίζει το έργο του προηγούμενου, μας πρόλαβαν οι Ιταλοί και έφτιαξαν ένα καταπληκτικό Κέντρο Μεταμοσχεύσεων στο Παλέρμο της Ιταλίας που έχει τραβήξει όλη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο και έτσι χάσαμε μια χρυσή ευκαιρία να έχουμε ένα ισχυρό διπλωματικό χαρτί στα χέρια μας, όσον αφορά τους γείτονές μας που μας ενδιαφέρουν πολύ περισσότερο.
Λογαριάστε δε, ότι στη Θεσσαλονίκη έχουμε ξεπεράσει τις 150 μεταμοσχεύσεις σε Βαλκάνιους, άρα τα πράγματα ήταν έτοιμα, στρωμένα. Πρόθεση δεν καταλογίζω αλλά τα σοβαρά προβλήματα δυσκινησίας, της δυσαρμονίας και δυσλειτουργίας του ελληνικού συστήματος το οποίο είναι χτισμένο άναρχα χωρίς στρατηγική, χωρίς προοπτική και στόχους δεν βοηθά. Είναι ένα άνευρο σύστημα το οποίο βεβαίως αποτελεί παράδοση για τη διαφθορά, τις υπερκοστολογήσεις κ.λπ. Αυτή τη στιγμή έχουν γίνει κάποια βήματα εξορθολογισμού αλλά δεν φτάνουν έτσι ώστε να προοδεύσει όχι μόνο η χώρα συνολικά αλλά ειδικά ο νευραλγικός τομέας της Υγείας και μαζί με αυτή και η Μεταμόσχευση. Όπως δεν προοδεύει η λειτουργία των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας, που όπως πολλοί γνωρίζετε, τις έχουμε υποστελεχωμένες με πολλά κλειστά κρεβάτια. Πώς να λειτουργήσει η Μεταμόσχευση όταν ο εντατικολόγος έχει μείνει μόνος και αβοήθητος και αδυνατεί να καλύψει τα κρεβάτια του με νοσηλευτές; Πώς να καλύψει μια χρονοβόρα υπόθεση όπως οι μεταμοσχεύσεις; Αν οι εντατικές δεν λειτουργούν σωστά δεν μπορούν να υπάρχουν και δότες. Μπορεί λοιπόν οι υπουργοί να έχουν τις καλύτερες των προθέσεων, όμως αν δεν ιεραρχηθούν οι ανάγκες του Συστήματος Υγείας και δεν λυθούν προβλήματα των ανώτερων ιεραρχικά χώρων, όπως οι Μονάδες Εντατικής, δεν μπορεί να βελτιωθεί ο τομέας της Μεταμόσχευσης και το κράτος θα συνεχίσει να ξοδεύει χρήματα στα φίλτρα αιμοκάθαρσης για παράδειγμα.
Πώς θα αυξηθούν οι δότες στην Ελλάδα κατά τη γνώμη σας;
Σίγουρα όχι με μαγικά. Πρέπει να υπάρξει Εθνική στρατηγική μέσα την οποία θα συγκαταλέγεται η σωστή επιμόρφωση των αρμόδιων ιατρών, διότι οι Εντατικές είναι η πρώτη γραμμή μάχης για τις μεταμοσχεύσεις και, φυσικά του κοινού. Επίσης πρέπει να ξεκαθαρίσουν όροι, όπως αυτός του «εγκεφαλικού θανάτου», διότι είναι ένας κακός όρος και το μόνο που καταφέρνει είναι να μπερδεύει τον κόσμο. Δεν περιγράφει την πραγματικότητα ο όρος «εγκεφαλικός θάνατος» διότι ο κόσμος νομίζει ότι είναι ένα διαφορετικό είδος θανάτου ή κάποιο εφεύρημα. Ο θάνατος είναι ένας, δεν υπάρχουν μορφές θανάτου. Για παράδειγμα, μπορεί ένας άνθρωπος να πάθει ανακοπή καρδιάς και να σταματήσει η καρδιά του, όμως ο θάνατος θα επέλθει επειδή δεν θα αιματώνεται ο εγκέφαλος για 3 λεπτά. Το ίδιο συμβαίνει και αν υποστεί βλάβη μόνος ο εγκέφαλος από ποικίλα αίτια. Αυτό είναι μια σημαντική άγνοια για την οποία όχι μόνο η κοινωνία, ούτε και η εκκλησία έχει ενημερωθεί σωστά. Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος, ο οποίος είναι ένας υψηλοτάτου επιπέδου άνθρωπος και ο οποίος έχει διατελέσει και καθηγητής σε σχολείο, διοργάνωσε μια συγκέντρωση με περίπου 200 ιερωμένους στους οποίους μίλησα για να τους ενημερώσω. Όταν τους ρώτησα πώς θα σας φαινόταν να φορέσω ένα πετραχήλι και να κάνω ευχέλαιο, δεν θα θεωρούσατε ότι είμαι τρελός; Πώς λοιπόν εσείς ασχολείστε με ένα ζήτημα που δεν γνωρίζετε; Όλοι συμφώνησαν, αλλά μου επεσήμαναν κάτι το οποίο είναι πολύ σωστό. Το πρόβλημα όπως μου είπαν ξεκινά από εμάς τους γιατρούς, που δεν έχουμε αποφασίσει όλοι μαζί πώς θα ενημερώνουμε σωστά.
Ενημέρωση της κοινωνίας και των παραγόντων δηλαδή;
Ναι και φυσικά οργάνωση. Η δομή του Ισπανικού μοντέλου μας είναι γνωστή όπως και σε πολλές χώρες ακόμα που την ακολουθούν. Οι επικεφαλείς του Ισπανικού Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων είναι φίλοι μας και είναι διατεθειμένοι να μας βοηθήσουν, το ίδιο και οι Ιταλοί οι οποίοι έχουν κάνει καταπληκτική πρόοδο. Για παράδειγμα, ο επικεφαλής της Italian Transplant είναι πολύ καλός φίλος και φιλέλληνας και, μας βοηθά να λύνουμε μεγάλα προβλήματά μας σε ελλείψεις μοσχευμάτων αλλά και αναλαμβάνοντας μεταμοσχεύσεις που δεν μπορούμε να κάνουμε στην Ελλάδα, όπως για παράδειγμα πνευμόνων, με πολύ χαμηλό κόστος σε σύγκριση με ό,τι γινόταν παλαιότερα. Αυτός ο άνθρωπος είναι διατεθειμένος να έρθει να εκπαιδεύσει προσωπικό αλλά και να μας βοηθήσει να οργανώσουμε το σύστημα από την αρχή.
Τι χρειάζεται πρακτικά για να γίνει κάτι τέτοιο;
Πρώτα απ’ όλα ένας Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων με δικαιοδοσία. Όσο αυτό και να φαντάζει περίεργο, σας το λέω διότι έχω διατελέσει και πρόεδρος του ΕΟΜ, δεν έχει εκτελεστική εξουσία γιατί είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου. Είναι ευέλικτος αλλά δεν είναι προσβάσιμος στα δημόσια νοσοκομεία. Θα έπρεπε να είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου ή υπηρεσία του υπουργείου Υγείας.
Δεύτερον, για να κάνεις το παραμικρό στην Ελλάδα χρειάζεσαι είτε Υπουργική Απόφαση, η οποία είναι η πιο σύντομη οδός, είτε Υπουργικό Διάταγμα που είναι πολύ πιο χρονοβόρο. 1-2 χρόνια δηλαδή για να βάλεις κάτι μπροστά. Αν θέλουμε για παράδειγμα να κάνουμε σήμερα μεταμόσχευση χεριού και ξεκινήσουμε, το αίτημα θέλει τουλάχιστον 2 χρόνια για να βγει νομοσχέδιο.
Ο λόγος είναι ο τελευταίος νόμος. Δεν μας ρώτησαν όταν τον συντάξανε οι αρμόδιοι του υπουργείου, δεδομένου ότι οι μεταμοσχεύσεις είναι μια εξελισσόμενη επιστήμη όπου καθημερινά προσθέτονται νέα πράγματα. Για παράδειγμα, το Κέντρο Μεταμοσχεύσεών μας στη Θεσσαλονίκη βάσει το νόμου πρέπει να ανανεώνει την άδειά του. Κάναμε τις αιτήσεις πολύ γρήγορα, και δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία αλλαγή από την προηγούμενη τριετία λειτουργίας του, ούτε νέος γιατρός, ούτε συντονιστής ούτε αποχώρηση κάποιου, έπρεπε αυτόματα να έχει δοθεί η ανανέωση. Έληγε η άδεια στις 30 Απριλίου και μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί η νέα Υπουργική Απόφαση. Δηλαδή με λίγα λόγια, το Κέντρο αυτή τη στιγμή λειτουργεί χωρίς άδεια. Αντιλαμβάνεστε ότι δεν υπάρχει εκχώρηση αρμοδιοτήτων από κάθε υπουργό σε άλλους αρμόδιους όπως είναι ο ίδιος ο ΕΟΜ, ώστε να μην υπάρχει δυσκινησία και καθυστερήσεις στη λειτουργία του κράτους.
Και τρίτον, να σταματήσει το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΜ να είναι δημοσιοσχετίστικο. Βάζουμε ένα εκπρόσωπο των νοσηλευτών, ένα εκπρόσωπο του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, ένα εκπρόσωπο των ιερέων, ένα νομικό, ένα εκπρόσωπο από τα Κέντρα Μεταμοσχεύσεων, ένα εκπρόσωπο από τα Κέντρα Μυελού και νομίζουμε ότι είναι μια σωστή ομάδα, όταν οι ειδικοί είναι μειοψηφία. Πώς θα επιλυθούν θέματα, αν δεν είναι παρούσα ομάδα νομικών και ειδικών ιατρών του χώρου; Και φυσικά να υπάρχει μια Επιτροπή που ελέγχει και θα εισηγείται στο Διοικητικό Συμβούλιο;
Πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι κάποια φάρμακα για μεταμοσχευμένους ασθενείς όπως οι αναστολείς πρωτεϊνάσης, δεν θα καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ. Πώς βλέπετε ένα τόσο σοβαρό θέμα;
Εδώ με βάζετε σε ένα πολύ μεγάλο πεδίο και προσφιλές. Έδωσα μεγάλη μάχη ως Διοικητής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης και πιστέψτε με δεν είναι εύκολο για ένα χειρουργό να αφήσει τη δουλειά του για να ασχοληθεί με αυτό, αλλά θεώρησα ότι εκείνη τη δεδομένη στιγμή ήταν πολύ πιο επιτελικό να το κάνω για να βοηθήσω στην αναδιοργάνωση. Το προσπάθησα και σύμφωνα με τις κριτικές που δέχθηκα μάλλον κατάφερα αρκετά πράγματα, αλλά πόσα μπορείς να προσφέρεις σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκών προδιαγραφών νοσοκομείο όταν το κοινωνικό γίγνεσθαι και το περιβάλλον το Διοικητικό του δημοσίου δεν είναι εκσυγχρονισμένο. Όταν για να διεκπεραιώσεις ένα διαγωνισμό χρειάζεσαι 5 χρόνια, για να εκδικαστούν οι ενστάσεις στο Συμβούλιο της Επικρατείας δεν μπορείς όχι απλά να μειώσεις τιμές αλλά ούτε να κάνεις τίποτα. Αφού, ο παλιός διαγωνισμός συνεχίζει να υφίσταται για αυτά τα 5 χρόνια και ακριβοπληρώνεις τα παλιά φάρμακα και υλικά. Το πεδίο της μείωσης των τιμών όσον αφορά το φάρμακο το έχουν πιάσει λάθος οι εκάστοτε διοικούντες και γι’ αυτό αποτυγχάνουν παταγωδώς.
Αφενός, η σύλληψη του ΕΟΠΥΥ δεν είναι σωστή και μάλιστα το είχα πει στον Ανδρέα Λοβέρδο, τον οποίο γνωρίζω από τα φοιτητικά χρόνια, ότι θα αποτύχει. Γιατί δεν εξαρτάται από τον υπουργό Υγείας, όπως του εξήγησα, αλλά από τον υπουργό Εργασίας. Θα έπρεπε οι κρατήσεις των εργαζομένων για την περίθαλψη να πηγαίνουν απευθείας στο υπουργείο Υγείας, με μια Νομοθετική Ρύθμιση. Οπότε το Υγείας θα μάζευε κάποια χρήματα και θα γνώριζε ακριβώς πόσα μπορεί να δώσει για τη φαρμακευτική δαπάνη. Τώρα παίρνει το Εργασίας τα χρήματα, συμπληρώνει κατά προτεραιότητα τις συντάξεις για να μην εκτεθεί και δεν μένουν χρήματα για την περίθαλψη και κατ’ επέκταση για το φάρμακο.
Το σωστό είναι να υπάρχει ένα Ταμείο με 5 κατηγορίες αντίστοιχες με τις εισφορές του καθενός ώστε, να έχουν όλοι μια βασική περίθαλψη και ανάλογα με τις κρατήσεις του καθενός θα διαφοροποιούνται στη συνέχεια οι παροχές. Κάτι που γίνεται και σε άλλα προηγμένα κράτη και είναι αποδοτικό και λειτουργικό.
Το δεύτερο μεγάλο λάθος οφείλεται στο γεγονός ότι οι κατά καιρούς σύμβουλοι των υπουργών δεν είναι μάχιμοι γιατροί, όσο για τους οικονομικούς manager οι οποίοι διετέλεσαν και γενικοί γραμματείς, απέτυχαν παταγωδώς ιστορικά. Υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί στο εξωτερικό και γνωρίζουν εξαιρετικά τον τρόπο λειτουργίας και μπορούν να εξορθολογήσουν τη δαπάνη. Το πρόβλημα στη χώρα δεν είναι ότι τα φάρμακα είναι ακριβά, αντιθέτως, θεωρητικά τα φάρμακα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα είναι από τα φθηνότερα στην Ευρώπη. Η πολιτική που ακολουθείται είναι λάθος. Μέχρι σήμερα μόλις έβγαινε ένα νέο φάρμακο έπαιρναν τις τρεις πρώτες τιμές της Ευρώπης (Γερμανίας, Γαλλίας και Αγγλίας) και όχι τις τρεις χαμηλότερες και έβγαζαν το μέσο όρο. Το πρόβλημά μας ουσιαστικά δεν είναι αν έχουμε κάποια μικρή διαφορά μεταξύ γενοσήμου και πρωτοτύπου για παράδειγμα τα 50 λεπτά που είναι η διαφορά στα ανοσοκατασταλτικά, αλλά ότι γράφουμε 250 φορές περισσότερες κεφαλοσπορίνες από ό,τι στο μέσο όρο της Ευρώπης. Το πρόβλημα λοιπόν είναι η ανεξέλεγκτη υπερσυνταγογράφηση. Δίνουμε φάρμακα και εκτός ενδείξεων. Και θυμάμαι ότι κάποια στιγμή επεσήμανα στον κ. Σαλμά, ότι έγινε η Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση και αντιγράψαμε το σύστημα της Στοκχόλμης, γιατί δεν το αντιγράψαμε όλο. Στο σύστημα της Στοκχόλμης αν γράψεις γ σφαιρίνη για ρευματοειδή αρθρίτιδα ή γα σκλήρυνση θα στην κόψει γιατί είναι εκτός ενδείξεων. Μπαίνει στις ενδείξεις μόνο αν υπάρχουν σαφή στοιχεία για αποτελεσματικότητά του. Επομένως, δεν έχουν γίνει απλές και βασικές κινήσεις οι οποίες θα μείωναν την κατανάλωση των φαρμάκων. Αντίθετα κάνουμε το μέγα λάθος να κόβουμε σκευάσματα τα οποία έχουν λάβει ένδειξη από την Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία αυθαίρετα. Δεν είναι λοιπόν οικονομία να κόψεις το φάρμακο από τον ηπατοπαθή, αλλά να μην ξοδεύουμε στην καθημερινότητα για απλά φάρμακα τόσα πολλά ώστε να φτάνουμε να μην έχουμε χρήματα για να καλύψουμε τις σοβαρές ασθένειες με τα νέα και τα καινοτόμα φάρμακα.
Στατιστικά στοιχεία των Μεταμοσχεύσεων υπάρχουν για τη χώρα μας;
Αυτό είναι επίσης μια μεγάλη πληγή για εμάς. Πώς να υπάρχουν στατιστικά στοιχεία αφού ο Οργανισμός δεν διαθέτει τέτοιο τμήμα; Γίνονται ηρωικές προσπάθειες εκ των ενόντων, όταν μας ζητά στοιχεία η Ευρωπαϊκή Ένωση για να έχουμε κάτι να δώσουμε. Βάζουμε ρεφενέ και πληρώνουμε ένα νέο συνάδελφο για να δηλώνει τις μεταμοσχεύσεις, γιατί δεν προλαβαίνουμε να συμπληρώνουμε τις ηλεκτρονικές φόρμες που είναι απαραίτητες για να μας δεχθούν σε Διεθνή συνέδρια.
Παρόλα τα σημαντικά προβλήματα της χώρας τι σας άφησε το πρόσφατο συνέδριο;
Επιστημονικά δεν έχει να μας δώσει κάτι συνταρακτικό. Το γεγονός όμως ότι μας έβαλε στην εποχή της τεχνολογίας για πρώτη φορά, αφού όλοι όσοι παρευρέθησαν, πήραν από ένα tablet το οποίο έχει όλες τις ομιλίες, τα προγράμματα, σου δίνει τη δυνατότητα να ρωτήσεις άμεσα κάθε ομιλητή ό,τι θες, να γνωριστείς με συναδέλφους και να ανταλλάξεις γνώμες και ιδέες, να διαβάσεις όλες τις εργασίες και φυσικά να έχει αναλυτικά όλα τα αποτελέσματα στο τέλος του συνεδρίου, ήταν κάτι που μας ενθουσίασε όλους τους παρευρισκόμενους ομιλητές και μη και μας βοήθησε να επικοινωνήσουμε ουσιαστικά. Μπορώ να πω ότι ήταν μια εξαιρετική ιδέα της φαρμακευτικής εταιρείας Novartis η οποία το χρηματοδότησε και συζητήθηκε πολύ.
Μετά τη Βιέννη θα ακολουθήσει η Αθήνα το Νοέμβριο του 2013;
Ναι θα γίνει το πρώτο Workshop της Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων. Δηλαδή θεματικές συναντήσεις όπου θα αναλύουμε, θα γκρινιάζουμε και ίσως και θα μαλώνουμε, αλλά στο τέλος θα προσπαθούμε να βρούμε λύσεις για ένα θέμα κάθε φορά. Να δίνουμε δηλαδή στο τέλος μία ενιαία λύση για το κάθε πρόβλημα, γιατί δυστυχώς στην Ελλάδα δεν έχουμε μάθει να συνεργαζόμαστε. Έτσι ο ΕΟΜ θα πρέπει πλέον να συγκεντρώνει όλες τις προτάσεις και τα αποτελέσματα του καθενός και να βγάζει μια ενιαία απόφαση για κάθε ζήτημα που θα βασίζεται στα καλύτερα στοιχεία που έχει.
Θα γίνει δηλαδή κάτι σαν σύμπραξη δυνάμεων;
Βεβαίως, άλλωστε η ιατρική έχει πάψει εδώ και πολλά χρόνια να είναι ατομική, είναι υπόθεση ομάδων, ειδικά στη Μεταμόσχευση. Η ομαδική δουλειά δίνει και τα μεγάλα επιτεύγματα. Και δεδομένου ότι τα δείγματα που έχουμε δώσει στο εξωτερικό είναι πολύ καλά, συνάδελφοί μας είναι ήδη εξεταστές και εκπαιδευτές στη λήψη Ευρωπαϊκού τίτλου για Ειδικότητα, όπως οι καθηγητές Γιώργος Γκλατζούνης και Μιχάλης Μήτσης και το λέω με πολύ μεγάλο καμάρι για τη χώρα μας, δεν είναι καιρός και η πολιτεία να δείξει το ανάλογο ενδιαφέρον για τις μεταμοσχεύσεις; Δεν ζητάμε επιβράβευση από την πολιτεία, για το γιατρό καλύτερη επιβράβευση από την καλή κουβέντα του ασθενή του δεν υπάρχει, ζητάμε μόνο να δει τα προβλήματα και να βοηθήσει.
Ανθή Αγγελοπούλου