Γενετική του καρκίνου του μαστού - ωοθηκών

Tην Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013 δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature Genetics πέντε άρθρα σχετικά με τη γενετική του καρκίνου του μαστού, των ωοθηκών και του προστάτη. Αναλύθηκε γενετικό υλικό από 100.000 ασθενείς με καρκίνο και από 100.000 άτομα των ιδίων ηλικιών τα οποία δεν είχαν προσβληθεί από καρκίνο. Είναι η εκτενέστερη μελέτη αυτού του τύπου που έχει δημοσιευθεί μέχρι σήμερα. Και στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 200 οργανισμοί (πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νοσοκομεία κ.α.) από την Ευρώπη, τις Η.Π.Α., τον Καναδά και την Αυστραλία. Η δημοσίευση αποτελεί την κατάληξη δεκαπεντάχρονης ερευνητικής συνεργασίας. Εκ μέρους της Ελλάδας συμμετέχουν ο Δρακούλης Γιαννουκάκος, Διευθυντής Ερευνών του Εργαστηρίου Μοριακής Διαγνωστικής του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών Δημόκριτος, ο Γεώργιος Φούντζηλας, Καθηγητής Ογκολογίας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Παν/μίου Θεσσαλονίκης και η Ελληνική Συνεργαζόμενη Ογκολογική Ομάδα (ΕΣΟΟ).

Ο καρκίνος είναι μία ασθένεια η οποία οφείλεται στην αλληλεπίδραση του γενετικού υπόβαθρου των ανθρώπων και περιβαλλοντικών παραγόντων, όπως λέει ο κ. Γιαννουκάκος και συνεχίζει. «Διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες τον οικογενή (ή κληρονομικό) και τον σποραδικό. Το ποσοστό του οικογενούς καρκίνου κυμαίνεται από 5 έως 30% ανάλογα με το είδος του καρκίνου. Σε ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως ο καρκίνος του μαστού, έχουμε εμφάνιση της νόσου σε πολύ νέες ηλικίες (17-45 χρ.). Η εμφάνιση καρκίνου σε νεαρή ηλικία συνήθως υποδηλώνει την ύπαρξη γενετικής προδιάθεσης. Για παράδειγμα η μέση ηλικία εμφάνισης του καρκίνου του μαστού είναι τα 54 χρόνια ενώ η μέση ηλικία εμφάνισης του κληρονομικού καρκίνου του μαστού είναι τα 42 χρόνια. Οι αντίστοιχες ηλικίες για τον καρκίνο των ωοθηκών είναι 64 και 52 χρόνια».

Περισσότερα από 20 γονίδια που προδιαθέτουν για καρκίνο του μαστού ή ωοθηκών έχουν χαρακτηρισθεί τα τελευταία 15 χρόνια και περιλαμβάνουν τα BRCA1, BRCA2, CHEK2, PALB2, RAD51C, ATM, p53, BRIP1, PTEN, NBS1, RAD50, RAD51, CDH1, STK11 κ.α. Η συνεισφορά του καθενός από αυτά τα γονίδια στην επίπτωση του καρκίνου του μαστού-ωοθηκών δεν είναι γνωστή και ποικίλλει από χώρα σε χώρα.

Στα πλαίσια της έρευνας αναλύθηκε το γενετικό υλικό 1.000 ελληνίδων ασθενών με καρκίνο μαστού-ωοθηκών και 1.000 γυναικών, οι οποίες δεν έχουν προσβληθεί από καρκίνο αντιστοίχων ηλικιών ως δείγμα ελέγχου.

Ταυτοποιήθηκαν 80 γενετικοί τύποι οι οποίοι συσχετίζονται με αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου. Τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να οδηγήσουν σε κλινικά χρήσιμες δοκιμασίες σε περίπου πέντε χρόνια. Αναλύθηκαν περισσότερες από 200.000 γενετικές παραλλαγές. Κάθε τέτοιου τύπου παραλλαγή σχετίζεται με μικρή αύξηση του κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου. Ο λογισμός όμως πολλών τέτοιων παραλλαγών έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση του κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου ενώ υπό ορισμένες συνθήκες ενδέχεται να σημαίνουν τη μείωση του κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου.

Ιδιαίτερα όσον αφορά τις γυναίκες με μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 & BRCA2 οι οποίες έχουν 80% πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο μέχρι τα 75 χρόνια τους, τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι ο λογισμός συγκεκριμένων παραλλαγών μπορεί να μας δείξει ποιες γυναίκες έχουν 100% πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο μαστού και ποιες 20% πιθανότητες. Η λειτουργία διαφόρων προστατευτικών παραλλαγών μπορεί να μειώσει σημαντικά τις πιθανότητες να αναπτυχθεί καρκίνος.

Σύμφωνα με τον κ. Γιαννουκάκο, η γενετική ανάλυση του καρκίνου είναι σημαντική γιατί:

1.     Οδηγεί στην πρόωρη διάγνωση του καρκίνου μέσα από προγράμματα πρόληψης.

2.     Συμβάλλει αποφασιστικά στη διαχείριση του προβλήματος στα πλαίσια όλης της οικογένειας.

Τέλος, συνεισφέρει στην επιλογή της στοχευμένης θεραπείας μέσα από την ανάπτυξη εξειδικευμένων ογκολογικών φαρμάκων (αναστολείς PARP).

Ανθή Αγγελοπούλου