Η σημασία του άγχους στην υπέρταση

Κωνσταντίνος Τσιούφης

Επίκουρος Καθηγητής Καρδιολογίας

Α’ Καρδιολογική Κλινική,

Πανεπιστήμιο Αθηνών,

Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών

Οι περισσότεροι ασθενείς με αρτηριακή υπέρταση θεωρούν ότι το άγχος και οι στρεσσογόνοι παράγοντες επιδεινώνουν την υπέρτασή τους. Είναι αυτό αλήθεια;

Σύμφωνα με πληθώρα δεδομένων οι καταστάσεις που αυξάνουν τα επίπεδα του στρες κατά τρόπο ξαφνικό και οξύ προκαλούν παροδικές αυξήσεις της αρτηριακής πίεσης, οι οποίες είναι ικανές να προκαλέσουν βλάβες στα όργανα στόχους και, ενδεχομένως, σε μόνιμη αρτηριακή υπέρταση. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι οι περισσότερες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν να υπάρχει σχέση μεταξύ του χρόνιου στρες και της εμφάνισης και εγκατάστασης της υπέρτασης. Και όχι μόνο αυτό. Το χρόνιο στρες συνδέεται στενά και με τις επιπλοκές της υπέρτασης. 

Με απλά ερωτηματολόγια, τα οποία διαθέτει ο ιατρός, μπορεί να διαγνωσθεί πόσο το στρες επιβαρύνει τον ασθενή και να καθοριστεί η συνολική ψυχολογική του κατάσταση.

Πώς μπορεί να εξηγηθεί η σχέση στρες-άγχους και αρτηριακής πίεσης;

Οι ασθενείς με έντονο, καθημερινό στρες είναι συνήθως άτομα που όχι μόνο αυξάνεται έντονα η πίεσή τους σε στρεσογόνα ερεθίσματα αλλά έχουν και την τάση να ακολουθούν λιγότερο υγιεινό τρόπο ζωής. Με άλλα λόγια, οι μελέτες δείχνουν πως καταναλώνουν συνήθως περισσότερες «έτοιμες» τροφές, αλάτι, αλκοόλ και καφεϊνούχα σκευάσματα με αποτέλεσμα να επιτείνεται το πρόβλημα της αυξημένης αρτηριακής πίεσης. Άτομα με αυξημένο άγχος και κατάθλιψη συχνά δεν ακολουθούν την προτεινόμενη αντιυπερτασική αγωγή, και σαν να μην φτάνει αυτό, έρευνες έχουν δείξει ότι εμφανίζουν διαταραχή των νευρο-ορμονικών μηχανισμών ρύθμισης της πίεσης.

Η επαγγελματική δραστηριότητα και οι κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες αλλάζουν τη σχέση του άγχους με την αρτηριακή πίεση;

Όταν οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες είναι δύσκολες, οι άνθρωποι με υπέρταση υφίστανται διπλάσιο στρες καθημερινά και αυτό έχει επιπτώσεις στα επίπεδα της αρτηριακής τους πίεσης. Ανάλογα είναι τα ευρήματα των μελετών όσον αφορά και τους ανέργους. Η αύξηση του ποσοστού της ανεργίας οδηγεί μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού στην ανάπτυξη υπέρτασης.

Πρόσφατη μελέτη -που δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Hypertension- με δείγμα 123.000 άτομα έδειξε ότι το στρες σχετιζόταν στενά με την υψηλή αρτηριακή πίεση καθώς υπήρχε αύξηση 1% των επιπέδων αρτηριακής πίεσης για κάθε άνοδο κατά 1 μονάδα του επιπέδου στρες. Ωστόσο, η επαγγελματική κατάσταση διαφοροποίησε σημαντικά τα ευρήματα αυτά. Δηλαδή όσο καλύτερη ήταν η θέση στην επαγγελματική κλίμακα τόσο η αρτηριακή πίεση "αρνιόταν" να ανέβει αναλογικά με τα αυξημένα επίπεδα στρες. Αντίθετα όσο χαμηλότερη η θέση στην επαγγελματική κλίμακα τόσο πιο αυξημένα τα επίπεδα τόσο του στρες όσο και της αρτηριακής πίεσης. Ανάλογη ήταν η εικόνα για τους χειρώνακτες. Και τα πράγματα ήταν ακόμα χειρότερα για τους άνεργους που συμμετείχαν στην έρευνα καθώς δεν φαινόταν να έχουν την ικανότητα να διαχειριστούν τις καταστάσεις στρες και η αρτηριακή τους πίεση αυξανόταν εύκολα.

Πώς μπορούμε να τροποποιήσουμε την αρνητική σχέση στρες και αρτηριακής πίεσης;

Η συχνή αερόβια άσκηση - 30 λεπτά, 5 ως 7 φορές την εβδομάδα - μπορεί να μειώσει και το στρες και την αρτηριακή πίεση τόσο σημαντικά ώστε να μειωθεί κατά 20% η θνησιμότητα σε πληθυσμούς υπερτασικών. Παράλληλα, η διακοπή του καπνίσματος, η βελτίωση της διατροφής ώστε να περιλαμβάνει λιγότερα λιπαρά και αλάτι (καθώς τα τελευταία σχετίζονται με διέγερση του συμπαθητικού συστήματος), και η αντιμετώπιση του στρες με ειδικές τεχνικές (μετά από συμβουλή ειδικών)  μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, πάντα σε συνδυασμό με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή υπό την παρακολούθηση του θεράποντα γιατρού.

Το φαινόμενο της Ικαρίας

Τα πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα που έδειξαν ότι η Ικαρία, μαζί με την Σαρδηνία και την Οκινάβα της Ιαπωνίας είναι οι περιοχές του κόσμου με τα υψηλότερα ποσοστά υπερηλίκων θα συζητηθούν εκτενώς στο Διεθνές Συνέδριο Καρδιαγγειακής Ιατρικής «CARDIO ATHENA 2013», το οποίο θα γίνει στο ξενοδοχείο DIVANI Caravel στις 29 και 30 Μαρτίου. Το συνέδριο διοργανώνεται από την Α΄ Καρδιολογική Κλινική και το Ομώνυμο Εργαστήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Γ.Ν.Α., υπό την αιγίδα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, και η Οργανωτική Επιτροπή η οποία αποτελείται από τους: Χριστόδουλο Στεφανάδη, Καθηγητή Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντή Α΄ Καρδιολογικής Κλινικής και Ομώνυμου Εργαστήριου, «Ιπποκράτειο» Γ.Ν.Α., Χρήστο Πίσταβο, Καθηγητή Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Α΄ Καρδιολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο, «Ιπποκράτειο» Γ.Ν.Α., Χαράλαμπο Βλαχόπουλο, Επίκουρο Καθηγητή Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Α΄ Καρδιολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο, «Ιπποκράτειο» Γ.Ν.Α., Κωνσταντίνο Τούτουζα, Επίκουρος Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Α’ Καρδιολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο, «Ιπποκράτειο» Γ.Ν.Α. και Χριστίνα Χρυσοχόου, Επιμελήτρια Καρδιολογίας, Α΄ Καρδιολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο, «Ιπποκράτειο» Γ.Ν.Α. παρέθεσαν συνέντευξη Τύπου στην οποία μεταξύ άλλων επεσήμαναν ότι όλα τα διεθνή media ασχολούνται επισταμένα με το φαινόμενο της Ικαρίας.

Όπως μάλιστα δείχνουν τα δημογραφικά στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη μόνο το 0.1% του πληθυσμού ζει πάνω από 90 χρόνια, στην Ικαρία το αντίστοιχο ποσοστό είναι δεκαπλάσιο. Οι μέχρι τώρα παρατηρήσεις συγκλίνουν στον τρόπο ζωής των κατοίκων της Ικαρίας που δρα προστατευτικά στην εμφάνιση καρδιαγγειακών και νεοπλασματικών νοσημάτων. Φαίνεται ότι η μακροχρόνια κατανάλωση Μεσογειακού τύπου διατροφής σε συνδυασμό με την ορεσίβια ζωή και την χαλιναγώγηση του στρες να έχουν σημαντικό ρόλο, χωρίς όμως οι ακριβείς μηχανισμοί να έχουν διευκρινιστεί πλήρως.

Η επιδημιολογική μελέτη στην νήσο Ικαρία ξεκίνησε, υπό την οργάνωση της Α΄ Καρδιολογικής Κλινικής, τον Ιούνιο του 2009 σε δείγμα 1420 μόνιμων κατοίκων της νήσου, εκ των οποίων οι 700 ήταν ηλικιωμένοι. Όλοι οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε πλήρη καρδιολογική εξέταση για την εκτίμηση της ύπαρξης αθηροσκληρωτικής νόσου και χρόνιων νοσημάτων. Η μέχρι τώρα συνεχιζόμενη μελέτη μακροβιότητας στην Ικαρία έχει τύχει αναγνώρισης με σειρά δημοσιεύσεων σε διεθνή έγκριτα περιοδικά.

«Η παρατηρούμενη μακροβιότητα στην νήσο Ικαρία έρχεται σε αντιπαράθεση με τα μέχρι τώρα γνωστά δεδομένα που συνδύαζαν την μακροβιότητα με το υψηλότερο κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, καθώς η Ικαρία αποτελεί ένα ακριτικό νησί με πολύ χαμηλούς δείκτες οικονομικής ανάπτυξης. Χαρακτηριστικό της νήσου είναι η ορεινή διαμόρφωση του εδάφους, το γρανιτώδες πέτρωμα στο βορειοανατολικό τμήμα του νησιού, η διαμονή μέρους του πληθυσμού σε υψηλό υψόμετρο που ακμάζει η συλλογή και η βρώση βοτάνων και χόρτων που σε συνδυασμό με την παρουσία ιχνοστοιχείων και βαρέων μετάλλων στο έδαφος και στα ύδατα και σε συνδυασμό με τις μετεωρολογικές συνθήκες της περιοχής, αποτελούν ενδιαφέροντα σημεία για περαιτέρω επιστημονική έρευνα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί το γεγονός ότι τα ποσοστά μακροβιότητας δεν εμφανίζουν ομοιομορφία μεταξύ των διαφόρων περιοχών της νήσου, με το Βορειοανατολικό τμήμα (περιοχή Ραχών) να έχει τα υψηλότερα ποσοστά (1.1%) και το Νότιο τμήμα (περιοχή Αγ. Κήρυκου) τα χαμηλότερα (0.6%). Οι περιοχές αυτές διαφέρουν ως προς τις μετεωρολογικές συνθήκες και τις εδαφικές ιδιομορφίες (γρανιτώδες πέτρωμα στο Βόρειο τμήμα και ασβεστόλιθος στο Νότιο τμήμα με σημαντική διαφορά στην περιβαλλοντολογική ακτινοβολία γ). Οι περιβαλλοντολογικές συνθήκες δύναται να επηρεάζουν τη συγκέντρωση ιχνοστοιχείων και μετάλλων στο έδαφος και στα ύδατα που εισέρχονται στην τροφική άλυσο».

Τέλος, ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο που αναφέρθηκε στη συνέντευξη, είναι η μελέτη που έχει ξεκινήσει ο Έλληνας καθηγητής κ. Χριστάκης στο Χάρβαρντ με αφορμή το φαινόμενο της Ικαρίας. Ο κ. Χριστάκης μελετά κατά πόσο συμβάλλουν τα κοινωνικά δίκτυα στην καλυτέρευση και μακροημέρευση της ζωής των ανθρώπων. Σύμφωνα με αυτή τη μελέτη όπως όλα δείχνουν, οι υγιείς κοινωνίες βοηθούν σε μια καλύτερη και μεγαλύτερη ζωή η κοινωνική συνοχή των ανθρώπων είναι μάλλον ένα μεγάλο ατού για μια καλύτερη ζωή. Εδώ μάλλον βρίσκει θέση το γνωστό «μοιραστείτε τη χαρά και τη λύπη γιατί η χαρά γίνετε περισσότερη και η λύπη λιγότερη».

Ανθή Αγγελοπούλου