Kαρκίνος του παγκρέατος, λευχαιμία και πολλαπλούν μυέλωμα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

Η 8η αιτία θανάτου παγκοσμίως

Είναι ο 10ος πιο συχνά εμφανιζόμενος καρκίνος και η 8η αιτία θανάτου παγκοσμίως. Ο λόγος είναι η εξαιρετικά αργή διάγνωση ενώ, οι ασθενείς σε προχωρημένο στάδιο έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης. Μεγάλη βαρύτητα έχει δοθεί από τις εταιρείες για την ανακάλυψη νέων θεραπειών. Οι μέχρι σήμερα θεραπείες περιλαμβάνουν χειρουργική επέμβαση, όταν είναι εφικτή, χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία, ενώ μεγάλη ελπίδα δίνουν στους ασθενείς οι νέες εγκεκριμένες θεραπείες σε Ευρώπη και Αμερική.

Άδεια κυκλοφορίας σε θεραπεία για το μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος

Η Ευρωπαϊκή άδεια κυκλοφορίας για μια νέα θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του παγκρέατος, σηματοδοτεί τη μεγαλύτερη επιστημονική πρόοδο των τελευταίων ετών. Πρόκειται για το συνδυασμό της ουσίας nab-paclitaxel (nanoparticle albumin bound paclitaxel) και της γεμσιταβίνης, της εταιρείας Genesis Pharma που εγκρίθηκε ως θεραπεία συνδυασμού πρώτης γραμμής στην αντιμετώπιση του μεταστατικού καρκίνου του παγκρέατος (ή του μεταστατικού αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος).

Η έγκριση της θεραπείας nab-paclitaxel-γεμσιταβίνης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σηματοδοτεί μια εξέλιξη ορόσημο για την ιατρική κοινότητα και τους πάσχοντες, καθώς είναι η πρώτη που λαμβάνει έγκριση μετά από επτά χρόνια και αποτελεί ένα νέο, αποτελεσματικό όπλο στη μάχη κατά του καρκίνου του παγκρέατος, που έως σήμερα διέθετε ελάχιστες εγκεκριμένες θεραπείες σε Ευρώπη και Αμερική. Η άδεια κυκλοφορίας βασίστηκε στα αποτελέσματα μελέτης, μια από τις μεγαλύτερες διεθνείς, πολυκεντρικές μελέτες, καθώς σε αυτή συμμετείχαν 861 ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος από 151 κέντρα σε 11 χώρες σε Β. Αμερική, Ευρώπη και Αυστραλία. Η προσθήκη του nab-paclitaxel στη γεμσιταβίνη έναντι της γεμσιταβίνης ως μονοθεραπεία, κατέδειξε σημαντικές βελτιώσεις σε βασικά σημεία αποτελεσματικότητας συμπεριλαμβανομένης και της συνολικής επιβίωσης, μειώνοντας κατά 28% τον κίνδυνο θνησιμότητας. Πιο συγκεκριμένα, αυξήθηκε κατά 59% το ποσοστό των ασθενών που επιβιώνουν στον 1 χρόνο και διπλασιάστηκε το ποσοστό των ασθενών που επιβίωσαν στα 2 χρόνια. Το nab-paclitaxel (nanoparticle albumin bound paclitaxel) είναι το πρώτο προϊόν μιας νέας γενιάς αντινεοπλασματικών φαρμάκων που διαθέτουν ένα πρωτοποριακό μηχανισμό δράσης ενάντια στους όγκους. Χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τη βιολογία του ίδιου του όγκου εναντίον του και αξιοποιεί μια νέα τεχνολογία νανοσωματιδίων (nab TM), ώστε να πετύχει καλύτερη στόχευση των καρκινικών κυττάρων και μεγαλύτερη αντικαρκινική δράση. Η τεχνολογία νανοσωματιδίων (nab TM) σχεδιάστηκε για να μεταφέρει κυτταροτοξικούς παράγοντες στον όγκο αξιοποιώντας τις φυσικές ιδιότητες της αλβουμίνης, πρωτεΐνης που υπάρχει ήδη στον οργανισμό. Έτσι πετυχαίνει μεγαλύτερη συγκέντρωση της πακλιταξέλης μέσα στον όγκο και λιγότερο στους άλλους ιστούς, με αποτέλεσμα να βελτιώνει σημαντικά την αντικαρκινική δράση μέσα στον όγκο και ταυτόχρονα να μειώνει τις ανεπιθύμητες ενέργειες από την καταστροφή των γύρω ιστών. Ταυτόχρονα, δίνει τη δυνατότητα και η συνολική του δόση να είναι μεγαλύτερη. Συχνά σε μονοθεραπεία το nab-paclitaxel χρησιμοποιείται έως και 260mg/m², έναντι της πακλιταξέλης που δεν ξεπερνά τα 175mg/m².

Ακόμη, σημαντικό είναι να αναφερθεί πως η γεμσιταβίνη έχει ένδειξη για την αντιμετώπιση του καρκίνου του παγκρέατος από το 1996. Για περισσότερα από 15 χρόνια, η θεραπεία με γεμσιταβίνη ήταν η θεραπεία εκλογής στο μεταστατικό καρκίνο του παγκρέατος. Η προσθήκη του nabpaclitaxel στη γεμσιταβίνη έχει λάβει ένδειξη για τη μεταστατική νόσο, στάδιο στο οποίο, δυστυχώς, διαγιγνώσκονται οι περισσότεροι καρκίνοι του παγκρέατος. Σε περιπτώσεις που ο καρκίνος έχει προχωρήσει και η χειρουργική επέμβαση δεν είναι πλέον επιλογή, η θεραπεία συνδυασμού μπορεί να παρατείνει τη ζωή του ασθενούς.

Κλινικές δοκιμές για τον καρκίνο του παγκρέατος

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Cancer Research του Cambridge ανακάλυψαν μια θεραπεία η οποία φέρει την ονομασία AMD3100 και πρόκειται για τη δραστική ουσία πλεριφαξόρη, η οποία μπορεί να μπλοκάρει τον σχηματισμό της πρωτεΐνης και να διασπάσει το περίβλημα του καρκίνου στο πάγκρεας. Με τον τρόπο αυτό τα Τ-κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος τα οποία επιτίθενται στα καρκινικά είναι σε θέση να εξολοθρεύσουν τους όγκους. Το φάρμακο αναμένεται να μπει σύντομα σε κλινικές δοκιμές και σύμφωνα με τον Dr Ντάγκλας Φίρον μέσα στα επόμενα 10 χρόνια ίσως είναι σε θέση να αντιμετωπίσει πολλές μορφές καρκίνου.

Παράταση ζωής σε ασθενείς με καρκίνο στο πάγκρεας

Επιστήμονες στο Μπέρκλεϊ των ΗΠΑ ανακάλυψαν μια σειρά εμβολίων με τις ονομασίες GVAX Pancreas και CRS-207, τα οποία δοκιμάστηκαν σε 90 ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο στο πάγκρεας και διαπίστωσαν ότι παρατάθηκε ο χρόνος ζωής τους για αρκετούς μήνες, ενώ είχαν και λιγότερες παρενέργειες απ’ ότι οι χημειοθεραπείες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι ασθενείς στους οποίους χορηγήθηκαν δύο δόσεις από το GVAX και μία από το CRS-207 ωφελήθηκαν περισσότερο γεγονός που αποδεικνύει ότι ο συνδυασμός των εμβολίων ενισχύει το ανοσοποιητικό ακόμα περισσότερο. Πιστεύουν μάλιστα, ότι τα αποτελέσματα σε ασθενείς με μη προχωρημένο καρκίνο θα είναι ακόμα πιο εντυπωσιακά, ενώ ανακοίνωσαν ότι ξεκίνησε κλινική δοκιμή σε 240 ασθενείς για την αποτελεσματικότητα του CRS-207.

ΛΕΥΧΑΙΜΙΑ

Εξατομικευμένη θεραπεία για ασθενείς με χρόνια λευχαιμία

Νέα δεδομένα παρουσιάστηκαν από ερευνητές της Ιατρικής Σχολής Perelman του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια σχετικά με την ερευνητική θεραπεία χιμαιρικών αντιγονικών υποδοχέων, CTL019. Οι μελέτες που παρουσιάστηκαν στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Αιματολογικής Εταιρείας συμβάλλουν στην επιστημονική κατανόηση του CTL019 για την αντιμετώπιση της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας (ALL) και της χρόνιας λεμφοκυτταρικής λευχαιμίας (CLL), ενισχύοντας προηγούμενα ερευνητικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, παρουσιάστηκαν δεδομένα σύμφωνα με τα οποία 19 από 22 παιδιατρικούς

ασθενείς με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (86%) παρουσίασαν πλήρη ύφεση της νόσου. Ο πρώτος ασθενής που υποβλήθηκε σε θεραπεία βάσει πρωτοκόλλου παραμένει σε ύφεση 20 μήνες μετά. Πέντε από τους ασθενείς έχουν υποτροπιάσει, συμπεριλαμβανομένου ενός του οποίου οι εξετάσεις αποκάλυψαν νέα καρκινικά κύτταρα τα οποία δεν εκφράζουν την πρωτεΐνη CD19 που είναι στόχος των επαναπρογραμματισμένων Τ κυττάρων. Επιπλέον, οι πρώτοι πέντε ενήλικες ασθενείς με οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία που έχουν λάβει θεραπεία μέχρι σήμερα παρουσίασαν πλήρη ύφεση, η μεγαλύτερη των οποίων συνεχίζεται 6 μήνες μετά τη θεραπεία. Ένας εξ αυτών προχώρησε σε μεταμόσχευση μυελού των οστών και παραμένει σε ύφεση. Ένας άλλος υποτροπίασε μετά από τρεις μήνες, ενώ η νόσος βρέθηκε επίσης αρνητική για την πρωτεΐνη CD19. Σε μελέτες ενηλίκων ασθενών με χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία, 15 από 32 ασθενείς (47%) ανταποκρίθηκαν στη θεραπεία, με επτά από αυτούς να παρουσιάζουν πλήρη ύφεση της νόσου. Τα αποτελέσματα αυτά αντλήθηκαν από μια ολοκληρωμένη πιλοτική μελέτη σε 14 ασθενείς με χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία και από τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα από τους πρώτους 18 ασθενείς μιας μελέτης βελτιστοποίησης της δόσης Φάσης ΙΙ.

Οι ερευνητές παρατήρησαν, ανεξάρτητα, πολλαπλασιασμό in vivo των κυττάρων CTL019 σε όλους τους ασθενείς που πέτυχαν πλήρη ανταπόκριση. Ακολούθησε απόπτωση και, σε όλους πλην ενός εκ των ασθενών, συνεχιζόμενη σταθερή λειτουργία των επαναπρογραμματισμένων Τ κυττάρων. Η Novartis και το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια έχουν αποκλειστική παγκόσμια συνεργασία όσον αφορά στην έρευνα, την ανάπτυξη και την εμπορική διάθεση εξατομικευμένων CAR θεραπειών με Τ κύτταρα για την αντιμετώπιση του καρκίνου.

Η Novartis κατέχει παγκοσμίως τα δικαιώματα ανάπτυξης θεραπειών CAR σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο, για όλες τις ογκολογικές ενδείξεις, συμπεριλαμβανομένου του κύριου προγράμματος CTL019 (γνωστού και ως CART19). Αυτή η καινοτόμος συνεργασία έχει διευρυνθεί προκειμένου να συμπεριλάβει πολλαπλά προγράμματα CART που βρίσκονται σε στάδιο ανάπτυξης και σε προ-κλινικό ερευνητικό στάδιο τόσο για αιματολογικούς καρκίνους όσο και για συμπαγείς όγκους. Το CTL019 είναι μια ερευνητική, εξατομικευμένη θεραπεία με Τ κύτταρα, στην οποία πρωτοστάτησε ο Δρ. Carl June και η ομάδα του στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Σε έναν θεραπευτικό κύκλο με CTL019, λαμβάνονται ανοσοποιητικά κύτταρα (Τ κύτταρα) από το αίμα του ασθενούς. Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία CAR, τα Τ κύτταρα επαναπρογραμματίζονται για να «κυνηγούν» καρκινικά κύτταρα τα οποία εκφράζουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες που ονομάζονται CD19. Όταν τα Τα κύτταρα επανεισάγονται στο αίμα του ασθενούς, πολλαπλασιάζονται και προσκολλώνται στα καρκινικά κύτταρα-στόχους, τα οποία και καταστρέφουν. Η πρωτεΐνη CD19 σχετίζεται με μια σειρά από κακοήθειες των Β-κυττάρων, συμπεριλαμβανομένων της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας, της χρόνιας λεμφοκυτταρικής λευχαιμίας, του διάχυτου λεμφώματος από μεγάλα Β-κύτταρα, του οζώδους λεμφώματος και του λεμφώματος του μανδύα.

BMS: www.mycmllife.gr

Μια σημαντική πηγή πληροφόρησης για τους ασθενείς με Χρόνια Μυελογενή Λευχαιμία έφτιαξε η Bristol-Myers Squibb, σε 14 χώρες της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. H Bristol-Myers Squibb αναγνωρίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για αυτή τη σπάνια μορφή καρκίνου, ανέπτυξε το διαδικτυακό τόπο www.mycmllife.gr προκειμένου να παρέχει στους ασθενείς στην Ελλάδα τις απαραίτητες ιατρικές πληροφορίες και εργαλεία υποστήριξης κατά τα διάφορα στάδια της νόσου τους. Για την ανάπτυξη του διαδικτυακού τόπου συνεργάστηκε στενά με μια συμβουλευτική επιτροπή που αποτελείται από ιατρούς εξειδικευμένους στον τομέα της ΧΜΛ, οι οποίοι επαλήθευσαν τις επιστημονικές πληροφορίες, και από συλλόγους ασθενών παγκοσμίως, οι οποίοι διασφάλισαν ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των ασθενών με ΧΜΛ. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ελληνικής Αιματολογικής Εταιρείας (ΕΑΕ) αξιολόγησε το περιεχόμενο της ιστοσελίδας ως ένα απαραίτητο και χρηστικό εργαλείο που για πρώτη φορά τίθεται στη διάθεση των ασθενών με ΧΜΛ.

Στοχευμένες θεραπείες για την καταπολέμηση της λευχαιμίας

Η Χρόνια Μυελογενής Λευχαιμία (ΧΜΛ), είναι ένας σπάνιος τύπος καρκίνου που χαρακτηρίζεται από την ανεξέλεγκτη παραγωγή, φαινομενικά ώριμων λευκών αιμοσφαιρίων, της μυελογενούς σειράς. Η ΧΜΛ αποτελεί το 14% των λευχαιμιών, παρουσιάζεται με συχνότητα 1-2 / 100.000 άτομα, προσβάλλει κυρίως ενήλικες και είναι σπάνια σε παιδιά. Συγκριτικά με άλλους τύπους καρκίνου, όταν αντιμετωπίζεται με αγωγή επαρκώς, η ΧΜΛ έχει πολύ υψηλότερο ποσοστό επιβίωσης. Το 95% των ασθενών με ΧΜΛ φέρουν ένα παθολογικό χρωμόσωμα που ονομάζεται χρωμόσωμα Φιλαδέλφεια (Ph) και είναι το προϊόν μιας αμοιβαίας μετάθεσης γενετικού υλικού μεταξύ δύο χρωμοσωμάτων. Σε μοριακό επίπεδο, το αποτέλεσμα της αμοιβαίας μετακίνησης γενετικού υλικού είναι ο σχηματισμός ενός υβριδικού γονιδίου, του bcr/abl το οποίο κωδικοποιεί την πρωτεΐνη (BCR-ABL). H BCR-ABL έχει ανεξέλεγκτη δράση τυροσινικής κινάσης που οδηγεί σε αυξημένη ενδοκυττάρια μεταγωγή σήματος και ανεξέλεγκτο κυτταρικό πολλαπλασιασμό. Η χρήση αναστολέα τυροσινικής κινάσης 1ης γενιάς έχει αυξήσει σημαντικά τη συνολική επιβίωση των ασθενών όμως περίπου το ένα τρίτο αυτών παρουσιάζουν αντίσταση ή δυσανεξία στη θεραπεία, όπως αποδεικνύεται από σχετικές βιβλιογραφικές αναφορές. Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν στην ανάγκη εναλλακτικών, πιο αποτελεσματικών θεραπειών. Η Bristol Myers Squibb προσέθεσε στην θεραπευτική φαρέτρα των αιματολόγων, το Dasatinib, έναν ισχυρό αναστολέα τυροσινικής κινάσης 2ης γενιάς (τόσο BRC- ABL όσο και SRC κινασών ). Η δραστικότητα του καταρχήν αξιολογήθηκε, με επιτυχία, σε ασθενείς με αντίσταση ή δυσανεξία σε προηγούμενη θεραπεία και στην συνέχεια σε νεοδιαγνωσθέντες ασθενείς με ΧΜΛ. Ως αναστολέας τυροσινικής κινάσης 2ης γενιάς έχει αυξημένη δραστικότητα σε σχέση με αυτόν της 1ης γενιάς και έχει λάβει έγκριση για τη θεραπεία νεοδιαγνωσθέντων ασθενών από τον Δεκέμβριο του 2010.

Υπεροχή του nilotinib στη Χρόνια Μυελογενή Λευχαιμία

Τρεις μεγάλες μελέτες Φάσης ΙΙΙ έδειξαν υπεροχή του nilotinib της Novartis σε σύγκριση με το imatinib όσον αφορά την ανταπόκριση των ασθενών με Χρόνια Μυελογενή Λευχαιμία θετική στο χρωμόσωμα Φιλαδέλφειας (Ph+ ΧΜΛ). Οι μελέτες συμπεριλαμβάνουν νεοδιαγνωσθέντες ασθενείς, ασθενείς με υπολειμματική νόσο που άλλαξαν θεραπεία σε nilotinib κατόπιν μακροχρόνιας θεραπείας με imatinib, καθώς και ασθενείς που δεν ανταποκρίθηκαν σε θεραπεία πρώτης γραμμής με imatinib (όπως ορίζεται από τις οδηγίες του Ευρωπαϊκού Δικτύου για τη Λευχαιμία 2013).

Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν τον Δεκέμβριο 2013 στο Συνέδριο της Αμερικανικής Αιματολογικής Εταιρείας (ASH) στη Νέα Ορλεάνη. Πενταετή δεδομένα της μελέτης ENESTnd υποστηρίζουν τη χρήση του nilotinib σε νεοδιαγνωσθέντες ασθενείς με Ph+ ΧΜΛ, καταδεικνύοντας υψηλότερα ποσοστά πρώιμης και βαθύτερης μοριακής ανταπόκρισης, συμπεριλαμβανομένης της μοριακής ανταπόκρισης MR 4,5 (μείωση κατά 4,5 λογαρίθμους από την αρχική τιμή, με βάση τη διεθνή κλίμακα), καθώς και μειωμένο κίνδυνο εξέλιξης της νόσου σε σύγκριση με το imatinib. Τα δεδομένα κατέδειξαν τάση για μεγαλύτερα ποσοστά συνολικής επιβίωσης και επιβίωσης ελεύθερης συμβαμάτων σε ασθενείς που έλαβαν nilotinib, σε σύγκριση με ασθενείς που έλαβαν imatinib. Το προφίλ ασφάλειας του nilotinib και του imatinib ήταν σύμφωνο με προηγούμενες μελέτες. Μετά από 36 μήνες, η νόσος δεν εξελίχθηκε στην επιταχυνόμενη φάση/βλαστική κρίση για κανέναν ασθενή, και στα δυο σκέλη θεραπείας. Παρουσιάστηκαν επίσης αποτελέσματα από τη μελέτη LASOR, τα οποία κατέδειξαν μεγαλύτερα ποσοστά μοριακής ανταπόκρισης σε ασθενείς που δεν πέτυχαν πλήρη κυτταρογενετική ανταπόκριση (CCyR) σε πρώτης γραμμής θεραπεία με imatinib, οι οποίοι άλλαξαν σε nilotinib, έναντι αυτών που έλαβαν αυξημένη δόση imatinib

(600mg ημερησίως).

ΠΟΛΛΑΠΛΟΥΝ ΜΥΕΛΩΜΑ

Μια σπάνια μορφή καρκίνου

Το πολλαπλούν μυέλωμα είναι ο δεύτερος πιο κοινός αιματολογικός καρκίνος, ωστόσο πρόκειται για σπάνια μορφή καρκίνου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπολογίζονται ετησίως 22.350 νέα περιστατικά πολλαπλού μυελώματος και περίπου 10.710 θάνατοι από τη νόσο. Περίπου 81.089 άνθρωποι στις ΗΠΑ ζουν με πολλαπλούν μυέλωμα ή με τη νόσο σε ύφεση. Παγκοσμίως, το πολλαπλούν μυέλωμα προσβάλλει περίπου 1 με 5 ανθρώπους ανά 100.000 πληθυσμό ετησίως και αποτελεί το 0,8% όλων των περιστατικών καρκίνου. Το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης για ασθενείς με τη νόσο είναι περίπου 44%.

Το πολλαπλούν μυέλωμα είναι ένας απειλητικός για τη ζωή και ανίατος καρκίνος των πλασματοκυττάρων, ενός τύπου λευκών αιμοσφαιρίων στο μυελό των οστών που παράγουν αντισώματα και βοηθούν στην καταπολέμηση των λοιμώξεων. Τα ακριβή αίτια του πολλαπλού μυελώματος είναι άγνωστα.

Ωστόσο, προσβάλει άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω και σε πολύ λίγες περιπτώσεις άτομα κάτω των 40 ετών. Είναι κοινό σε Αφρο-αμερικανούς και σπάνιο σε Αμερικανούς ασιατικής καταγωγής, χωρίς να είναι γνωστά τα αίτια, ενώ, οι γυναίκες έχουν λιγότερες πιθανότητες να νοσήσουν συγκριτικά με τους άντρες. Η έκθεση σε συγκεκριμένους χημικούς παράγοντες ή σε ακτινοβολία ερευνάται ενώ μελέτες έχουν αποδείξει ότι ένα άτομο είναι πιθανό να διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης πολλαπλού μυελώματος εάν κάποιος συγγενής του έχει προσβληθεί από τη νόσο. Μπορεί να ανιχνευθεί κατά τη διάρκεια μιας αιματολογικής εξέτασης ρουτίνας, ωστόσο το πιθανότερο είναι να διαγνωσθεί μόνο μετά από ακτινογραφίες οστών λόγω καταγμάτων. Οι διαθέσιμες θεραπείες περιλαμβάνουν χημειοθεραπεία και κορτικοστεροειδή, σε συνδυασμό ή χωριστά, βιολογική θεραπεία με χρήση πρωτεϊνών, διφωσφονικά, υψηλή δόση χημειοθεραπείας με μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων και ακτινοβολία. Πρόσφατες εξελίξεις έχουν εξασφαλίσει περισσότερες θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς ενώ, βρίσκονται υπό ανάπτυξη καινοτόμες θεραπείες για την αντιμετώπιση αυτού του απειλητικού για τη ζωή, ανίατου καρκίνου.

Νέο σκεύασμα βοηθά στη μη εξέλιξη της νόσου πολλαπλούν μυέλωμα

Κλινική μελέτη Φάσης ΙΙΙ του ερευνητικού σκευάσματος LBH589 (panobinostat), σε συνδυασμό με βορτεζομίδη και δεξαμεθαζόνη, πέτυχε την επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου σε ασθενείς με υποτροπιάζον ή υποτροπιάζον και ανθεκτικό πολλαπλούν μυέλωμα συγκριτικά με τον συνδυασμό βορτεζομίδης και δεξαμεθαζόνης. Τα δεδομένα της μελέτης με την ονομασία PANORAMA-1, τα οποία βρίσκονται υπό περαιτέρω αξιολόγηση, θα παρουσιαστούν σε προσεχή ιατρικά συνέδρια και θα υποβληθούν στις αρμόδιες Αρχές παγκοσμίως. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν σημαντικό κλινικό όφελος για τους ασθενείς με πολλαπλούν μυέλωμα, οι οποίοι έλαβαν το LBH589. Δεδομένων των περιορισμένων θεραπευτικών επιλογών για την αντιμετώπιση αυτής της ανίατης ασθένειας, καθώς και του μηχανισμού δράσης του σκευάσματος, το LHB589 μπορεί δυνητικά να αποτελέσει μία σημαντική θεραπευτική επιλογή για το πολλαπλούν μυέλωμα. Ως αναστολέας της παν-δεακετυλάσης, το LHB589 λειτουργεί μπλοκάροντας ένα βασικό ένζυμο των καρκινικών κυττάρων προκαλώντας, τελικά, κυτταρικό στρες και θάνατο αυτών των κυττάρων. Τα δυνητικά οφέλη και η ασφάλεια του σκευάσματος βρίσκονται, επίσης, υπό διερεύνηση και για άλλες αιματολογικές κακοήθειες στο πλαίσιο κλινικού προγράμματος που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Δεδομένου ότι πρόκειται για ερευνητικό σκεύασμα, το προφίλ ασφάλειας και αποτελεσματικότητας του LΒΗ589 δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί. Η πρόσβαση στο σκεύασμα είναι δυνατή μόνο στο πλαίσιο προσεκτικά ελεγχόμενων και επιτηρούμενων κλινικών μελετών. Ωστόσο, λόγω της αβεβαιότητας των κλινικών μελετών, δεν υπάρχει εγγύηση ότι το LΒΗ589 θα γίνει κάποτε εμπορικά διαθέσιμο οπουδήποτε στον κόσμο.

Roche: Χρόνια Λεμφοκυτταρική Λευχαιμία

Η Χρόνια Λεμφοκυτταρική Λευχαιμία είναι μια από τις πιο συχνές μορφές αιματολογικής κακοήθειας, η οποία στοιχίζει κάθε χρόνο τη ζωή περίπου 75.000 ανθρώπων παγκοσμίως. Για τη θεραπεία της Χρόνιας Λεμφοκυτταρικής Λευχαιμίας, τα νέα όπλα στη φαρέτρα της Roche περιλαμβάνουν το obinutuzumab/GA101 και τη ριτουξιμάμπη σε υποδόρια μορφή.

Το μονοκλωνικό αντίσωμα obinutuzumab αφού χαρακτηρίστηκε από τον FDΑ ως «Πρωτοποριακή θεραπεία» κατά της Χρόνιας Λεμφοκυτταρικής Λευχαιμίας προκειμένου να επιταχυνθούν οι διαδικασίες ανάπτυξης και έγκρισής του, εγκρίθηκε πρόσφατα από τον ίδιο οργανισμό για τη θεραπεία ατόμων που δεν είχαν λάβει προηγουμένως θεραπεία για τη χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία. Η ριτουξιμάμπη χορηγείται με ενδοφλέβια έγχυση, η οποία διαρκεί περίπου 2,5 ώρες. Η νέα αυτή μορφή χορήγησης του φαρμάκου, εκτός από τη διευκόλυνση του ασθενούς, αναμένεται να επιτύχει μείωση του χρόνου προετοιμασίας στο φαρμακείο καθώς και του συνολικού αντίκτυπου σε νοσοκομειακούς πόρους.

ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΟΙ ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ

Η Νανοϊατρική στην υπηρεσία καταπολέμησης του καρκίνου

Σύμφωνα με την Επίκουρη Καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Γαζούλη η νανοϊατρική αποτελεί εφαρμογή της νανοτεχνολογίας, και παράσχει καινοτόμες προσεγγίσεις σε όλους τους τομείς της υγείας από τη διάγνωση και την έγκαιρη ανίχνευση έως τη βελτίωση των χειρουργικών επεμβάσεων και των νέων θεραπευτικών στρατηγικών. Ήδη μια πραγματικότητα που παρέχει ολοκληρωμένα και σημαντικά οφέλη στους ασθενείς με σοβαρές ασθένειες (καρκίνος, καρδιαγγειακά, νευροεκφυλιστικά και φλεγμονώδη), η νανοϊατρική καταμετρά σήμερα 49 προϊόντα εμπορικά διαθέσιμα και 230 στην αγορά ή υπό κλινικές δοκιμές. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τον καρκίνο η νανοϊατρική είναι ήδη μια πραγματικότητα που παρέχει ένα ευρύ φάσμα νέων εργαλείων και δυνατοτήτων, που συμβάλλουν στη βελτιωμένη απεικόνιση των όγκων και την αποδοτικότερη και στοχευμένη θεραπεία σε σχέση με τις παραδοσιακές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται σήμερα. Η Νανοϊατρική συμβάλλει σημαντικά στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου καθώς επιτρέπει πιο εύκολη και ειδική ανίχνευση των βιοδεικτών που χαρακτηρίζουν τα προκαρκινικά και καρκινικά κύτταρα και παρέχει μια πιο έγκαιρη διάγνωση στους γιατρούς απ’ ότι οι βιοψίες. Η έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου επιτρέπει πιο άμεσες και λιγότερο φορτικές θεραπείες, που αυξάνουν τις πιθανότητες της θεραπείας. Επιπρόσθετα, σήμερα έχουν ήδη αναπτυχθεί νανοανιχνευτές για την ανίχνευση κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων και την έγκαιρη διάγνωση των μεταστάσεων. Μεγάλη πρόοδο έχει επιφέρει η νανοϊατρική και στην μοριακή απεικόνιση του καρκίνου.

Ανοσοθεραπεία

Το Anti-PDL1 ή MPDL3280A, είναι ένα υπό έρευνα φάρμακο που έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να κάνει τα καρκινικά κύτταρα περισσότερο ευάλωτα στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού. Πρόκειται για ένα ειδικώς σχεδιασμένο αντίσωμα που στοχεύει την πρωτεΐνη PD-L1 (Programmed Death-Ligand 1) και επιτρέπει στα Τ-κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος να επιτίθενται αποτελεσματικότερα στα καρκινικά. Η PD-L1 εντοπίζεται στην επιφάνεια κυττάρων διαφορετικών καρκίνων και αναστέλλει την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να μάχεται τη νόσο.

Τριχόπτωση μετά από χημειοθεραπεία;

Η τριχόπτωση προκαλείται από πολλούς παράγοντες και συχνά ασκεί σημαντική συναισθηματική επίδραση. Το CG210 της Libytec μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιστατικά εποχιακής τριχόπτωσης, σε συνδυασμό με συμπληρώματα διατροφής, με φαρμακευτική αγωγή και στα μεσοδιαστήματα της φαρμακευτικής αγωγής.

Πέρα από την ανδρογενετική αλωπεκία η έρευνα για το προϊόν συνεχίζεται και σε ειδικές κατηγορίες ασθενών (αλωπεκία λόγω χημειοθεραπείας) και σύντομα αναμένουμε τα κλινικά αποτελέσματα. Το CG 210 είναι ένα δερμοκαλλυντικό με μοναδικό μηχανισμό δράσης για την αντιμετώπιση της τριχόπτωσης και επαναφέρει τη ισορροπία στον κύκλο ζωής των μαλλιών δρώντας σε 3 επίπεδα: μοριακό, κυτταρικό και κοσμητικό. Το κλινικό όφελος από τη δράση του CG 210 στα ενεργά τριχοθυλάκια είναι ότι η τριχόπτωση επανέρχεται στο φυσιολογικό σε λιγότερο από 44 ημέρες σε πολύ υψηλό ποσοστό των ασθενών.

Τέλος στην απώλεια μαλλιών σε ογκολογικούς ασθενείς!

Το χαμόγελο στα χείλη πολλών ασθενών έρχεται στις κλινικές της Bergmann Kord με τη νέα μέθοδο προσθετικής μαλλιών HOS-2 για ασθενείς με καρκίνο που χάνουν τα μαλλιά τους από τις χημειοθεραπείες. Η HOS-2 είναι μια νέα εξειδικευμένη τεχνική η οποία έχει εγκριθεί από τον FDA ως ιατρικό προϊόν αποκατάστασης των μαλλιών από χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία.

Η τεχνική υπερτερεί σε σχέση με την περούκα παθήσεων, ενώ ο ασθενής διατηρεί την αρχική εικόνα των μαλλιών του, καθώς η τεχνική εξασφαλίζει απόλυτα φυσικό αποτέλεσμα. Η εφαρμογή των νέων μαλλιών είναι μόνιμη και ο ασθενής μπορεί να περιποιείται τα νέα μαλλιά όπως ακριβώς και τα φυσικά. Η μέθοδος καλύπτεται από όλα τα Ασφαλιστικά Ταμεία.

Πηγή: Health Daily

Συντάκτρια Ανθή Αγγελοπούλου

Σύνδρομα μετά από χημειοθεραπεία - ακτινοθεραπεία

Έφη Σταυροπούλου
Αναισθησιολόγος, Επιμελήτρια Α΄, Γ.Ν.Α. “Η Ελπίς”

Ο καρκίνος ήταν ανέκαθεν ένα πρόβλημα πανανθρώπινο, αφού αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου. Ευτυχώς με την πάροδο των χρόνων η επιστημονική πρόοδος χάρισε στην ανθρωπότητα το δώρο της συχνά επαρκούς αντιμετώπισής του με διάφορες θεραπευτικές μεθόδους, κυρίως μέσω της χημειοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας.
Δυστυχώς όμως και οι δύο αυτές μέθοδοι δεν φείδονται παρενεργειών που εμφανίζονται συχνά άμεσα ή απώτερα. Οι πιο συνήθεις άμεσες παρενέργειες είναι η ναυτία, ο έμετος, οι αιματολογικές και δερματολογικές διαταραχές, το αίσθημα κόπωσης και ο πόνος-νευρολογικές διαταραχές, που συσχετίζεται με μεταβολές της διάθεσης, όπως ανησυχία ή κατάθλιψη, με υπνηλία ή αϋπνία και διαταραχές της όρεξης και αποτελεί τη δεύτερη σε συχνότητα άμεση παρενέργεια μετά τις αιματολογικές διαταραχές αλλά και τη συχνότερη απώτερη παρενέργεια. Όλα αυτά τα συμπτώματα μπορούμε να πούμε ότι αποτελούν το σύνδρομο μετά χημειοθεραπεία - ακτινοθεραπεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα επώδυνα σύνδρομα μετά χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία στα οποία θα αναφερθούμε παρακάτω.

Σύνδρομο μετά από χημειοθεραπεία
Ο πόνος1 μετά από χημειοθεραπεία εμφανίζεται συχνά άμεσα με τη μορφή αρθραλγιών, είτε λόγω βλενογονίτιδας είτε σαν αισθητική νευροπάθεια-νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ). Ο νευροπαθητικός πόνος είναι ο πιο συχνός. Η συνολική συχνότητα2,3 εμφάνισής του λόγω χημειοθεραπείας κυμαίνεται από 30 έως 70% και τείνει να αυξάνεται λόγω της αυξημένης επιβίωσης των, εξαιτίας της χρήσης όλο και περισσότερων νέων θεραπευτικών αλλά και νευροτοξικών σχημάτων. Συχνά η χρήση νευροτοξικών χημειοθεραπευτικών περιορίζεται από αυτή την παρενέργεια με αποτέλεσμα να ελαττώνεται η αποτελεσματικότητά τους.
Η σοβαρότητα του ΝΠ εξαρτάται από τον φαρμακευτικό παράγοντα, τη συνολική δόση του και τη διάρκεια έκθεσης σε αυτόν. Οι εκδηλώσεις του είναι πιο έντονες σε ασθενείς που παρουσιάζουν ιστορικό προϋπάρχουσας νευρολογικής διαταραχής, όπως διαβητική νευροπάθεια η αλκοολισμός. Τα συμπτώματα του ΝΠ είναι παρόμοια σε όλους τους ασθενείς ανεξαρτήτως του ευθυνόμενου χημειοθεραπευτικού εμφανίζουν συχνά προοδευτική έναρξη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ταχεία επιδεινούμενη πορεία. Πολλές φορές ο ΝΠ λόγω χημειοθεραπείας υποεκτιμάται και μπερδεύεται από τον ασθενή με τον πόνο από αυτή καθ’ αυτή την πάθηση.

Τα χημειοθεραπευτικά που προκαλούν ΝΠ είναι κυρίως η βινκριστίνη, τα παράγωγα της πλατίνας, οι ταξάνες, η θαλιδομίδη και η μπορτεζομίδη.

Η βινκριστίνη4,5 είναι ένα φυτικής προέλευσης πρώτης γραμμής φάρμακο πολύ αποτελεσματικό στις κακοήθειες του λεμφικού ιστού. Συχνά η χρήση της προκαλεί περιφερική νευροπάθεια με μυικές κράμπες, αιμωδία και πόνο στις άκρες χείρες και άκρους πόδες και χαρακτηριστικά μουδιάσματα – φαγούρα στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών. Στο 30% των ασθενών η νευροπάθεια είναι σοβαρή με αποτέλεσμα να περιορίζει τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας. Ξεκινά 2 έως 3 εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας, μπορεί να διαρκέσει από 1 μήνα έως 2 έτη ενώ είναι πιθανό να μην είναι αντιστρεπτή6.

Η σισπλατίνη δίνει εξαιρετικά αποτελέσματα στη θεραπεία του καρκίνου των όρχεων, είναι όμως κι αυτή νευροτοξική. Η νευροπάθεια εμφανίζεται όταν η δόση της ξεπερνά τα 400-500 mg/m, 3 έως 6 μήνες από την έναρξη της θεραπείας. Επηρεάζει κυρίως τις μεγάλες αισθητικές ίνες των άκρων προκαλώντας παραισθησίες. Στο 80% των πασχόντων περνά μετά από μερικούς μήνες ή έτη7,8,9.

Η οξαλιπλατίνη, ένα νεότερο χημειοθεραπευτικό που χρησιμοποιείται στις προχωρημένες μορφές καρκίνου του στομάχου, του παχέος εντέρου, των ωοθηκών και του πνεύμονα προκαλεί δύο μορφές νευροπάθειας: μία οξεία μορφή με δυσαισθησίες (στο 90% των ασθενών) σε μερικές ώρες μετά την έναρξη της θεραπείας και διαρκεί μερικές ώρες και μία πιο χρόνια μορφή με χαρακτηριστικά παρόμοια με της σισπλατίνης, δηλαδή διαταραχές της ιδιοδεκτικότητας που δεν εξαλείφονται κατά τα μεσοδιαστήματα της θεραπείας, προκαλώντας δυσάρεστα συμπτώματα που δυσκολεύουν τις
καθημερινές συνήθειες (το γράψιμο, το ράψιμο, την έλξη αντικειμένων κ.λπ.).

Οι ταξάνες που επιμηκύνουν την επιβίωση σε ασθενείς με κακοήθεια του πνεύμονα, των ωοθηκών και του μαστού προκαλούν κι αυτές νευροπαθητικό πόνο και επηρεάζουν κυρίως αισθητικούς νευρώνες που έχουν σχέση με την εν τω βάθει αισθητικότητα και την αίσθηση της δόνησης. Η πακλιταξέλη10 προκαλεί δοσοεξαρτώμενη απώλεια αισθητικότητας και δυσαισθησία στα άνω και κάτω άκρα που ξεκινά λίγες ημέρες μετά την έναρξη της θεραπείας, υποχωρεί πλήρως στο 20% των ασθενών στους 6 έως 24 μήνες ενώ υπάρχει 25% πιθανότητα μη ίασής της.
Άλλα χημειοθεραπευτικά που προκαλούν νευροπαθητικό πόνο ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της χρήσης είναι η μπορτεζομίδη που όμως στο 70% υποχωρεί μέσα σε 2 έτη και η θαλιδομίδη που όμως υποχωρεί πολύ πιο δύσκολα.

Σύνδρομο μετά από ακτινοθεραπεία
Ανάλογα με την ανατομική περιοχή που εσωκλείεται στα ακτινοθεραπευτικά πεδία, τη συνολική δόση και την κατακερματισμένη δόση, οι οξείες παρενέργειες της ακτινοθεραπείας, μπορεί να είναι τριχόπτωση κατά την ινιακή χώρα, ήπια δερματική αντίδραση, ερεθισμένος λαιμός, διαταραγμένη αίσθηση της γεύσης, δυσφαγία, συμπτώματα παλινδρόμησης, μη παραγωγικός βήχας, ναυτία, έμετοι, διάρροια, αιματολογική τοξικότητα. Οι περισσότερες από τις συγκεκριμένες παρενέργειες είναι παροδικές και μπορούν να αντιμετωπιστούν συμπτωματικά. Η χρήση όμως ακτινοβολίας στη θεραπεία του καρκίνου μπορεί να επιπλακεί με πολλαπλές και απώτερες επώδυνες εκδηλώσεις σε ποσοστό 25-47% 2,13.

Η ακτινοθεραπεία πεδίου εν είδει “μανδύα” που παραδοσιακά χρησιμοποιείται στο Hodgkin λέμφωμα14, που περιλαμβάνει περιοχές του αυχένα της κάτω γνάθου, πάνω και κάτω από την κλείδα, στη μασχαλιαία χώρα στο μεσοθωράκιο, κάτω από την καρίνα και στους πυλαίους λεμφαδένες, όταν χορηγείται σε μεγάλη δοσολογία, μπορεί να προκαλέσει το σύνδρομο “του πεσμένου κεφαλιού” που χαρακτηρίζεται από αδυναμία των εκτατικών μυών του αυχένα που οδηγεί τον ασθενή να έχει γερμένο προς το στέρνο το κεφάλι15. Είναι μακροπρόθεσμη επιπλοκή (μπορεί να συμβεί συνήθως ακόμη και μετά από 20 έτη), προκαλεί αισθητικές διαταραχές μυοκλονίες και πόνο, μυοκλονίες, κράμπες, η παθοφυσιολογία της δεν είναι ακριβώς γνωστή και πιθανολογείται ότι οφείλεται σε άμεση βλάβη στους μύες της περιοχής με ταυτόχρονη βλάβη στα πρόσθια αυχενικά κέρατα και στις νωτιαίες ρίζες.

Υψηλής δοσολογίας ακτινοθεραπεία στο άνω τριτημόριο του κορμού μπορεί να προκαλέσει επίσης νευροπάθεια του βραχιονίου πλέγματος με έντονο πόνο στον ώμο, χέρι και παλάμη συνοδευόμενη με απώλεια αισθητικότητας και αδυναμία του κατώτερου κινητικού νευρώνα. Είναι παρενέργεια που ξεκινά μέρες η εβδομάδες μετά την έναρξη της αγωγής αλλά σταδιακά βελτιώνεται παρά τη συνέχιση της θεραπείας. Η παθογένεσή της δεν είναι γνωστή αλλά πιθανολογείται ότι μία προϋπάρχουσα αυτοάνοση νευροπάθεια επιδεινώνεται από την χορηγούμενη ακτινοβολία16,17.

Η απώτερη νευροπάθεια του βραχιονίου πλέγματος που οφείλεται σε ακτινοθεραπεία είναι συνήθως ανώδυνη και συνοδεύεται από μυοσφαιριναιμία.

Μία από τις πιο συχνές παρενέργειες της μετακτινικής περιόδου είναι το Σύνδρομο του Lhermitte που εκδηλώνεται περίπου στο 10-15% των ασθενών μετά την ακτινοθεραπεία και περιλαμβάνει σημαντικό μήκος του νωτιαίου μυελού. Προκαλεί παραισθησίες στα άνω και στα κάτω άκρα, στην κάμψη του λαιμού και μπορεί να οφείλεται σε παροδική απομυελίνωση του νωτιαίου μυελού. Εμφανίζεται 1-2 μήνες μετά τη λήξη της ακτινοθεραπείας και συνήθως υποχωρεί αυτόματα σε 2 έως 6 μήνες.

Γενικά η βλάβη των νεύρων από τη θεραπευτική αγωγή οφείλεται στο ότι τα κύτταρα του νευρικού συστήΒατος και τα γύρω από αυτά στηρικτικά κύτταρα είναι πιο ευάλωτα από άλλες κατηγορίες κυττάρων σε συγκεκριμένους τομείς: τα κύτταρα των πρωτοταγών αισθητικών και αυτόνομων νευρώνων που βρίσκονται εκτός του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, στα γάγγλια επηρεάζονται ιδιαιτέρως από φάρμακα που δρούν διακόπτοντας τους μικροσωληνίσκους της μιτωτικής ατράκτου γιατί διακόπτουν επίσης την αξονική μεταφορά που επίσης γίνεται μέσω μικροσωληνίσκων. Επίσης είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε φάρμακα που στοχεύουν στην αυξημένη μιτοχονδριακή δραστηριότητα και την καταστροφή του DNA11.

H διάγνωση τoυ συνδρόμου μετά χημειο-ακτινοθεραπεία στηρίζεται κυρίως στη λήψη του ιστορικού, στα κλινικά και ηλεκτροφυσιολογικά ευρήματα και στη γνώση του μοντέλου του νευροπαθητικού πόνου που προκαλεί κάθε φαρμακευτικός παράγοντας.
Εργαστηριακές εξετάσεις που βοηθούν στην ολοκλήρωση της διάγνωσης είναι η δοκιμασία QST (quantitative sensory test), το ηλεκτρομυογράφημα, η εκτίμηση της ταχύτητας αγωγής του νεύρου, τα προκλητά δυναμικά, τα τεστ λειτουργίας του αυτόνομου και πιο σπάνια η βιοψία του γαστροκνήμιου μυός.

Πάντα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι η νευροπαθητική διαταραχή, αν και δεν έχει διερευνηθεί πλήρως είναι πιο έντονη όταν υπάρχει συγχορήγηση φαρμάκων, όταν προϋπάρχει άλλης αιτιολογίας νευροπαθητικός πόνος ή όταν γίνεται ταυτόχρονα ενδοραχιαία θεραπεία η χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία.

Η αντιμετώπισή του περιλαμβάνει τέσσερα στάδια:

1. Πρόληψη: έχουν προταθεί διάφοροι παράγοντες που φαίνεται (χωρίς να υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα) ότι μπορούν να συμβάλλουν όπως η ακετυλ-l-καρνιτίνη, η γλουταμίνη, η αμιφοστίνη, η διεθυλδιθειοκαρβαμάτη, η ερυθροποιητίνη και η βιταμίνη Ε. Το Μαγνήσιο, που είναι γνωστός αναστολέας ΝΜDA υποδοχέων, έχει μελετηθεί18, αν και δεν έχει πλήρως τεκμηριωθεί, ότι αν χορηγηθεί προληπτικά μαζί με ασβέστιο ενδοφλέβια πριν τη θεραπεία με οξαλιπλατίνα, ελαττώνει τη νευροτοοξικότητά της και βελτιώνει την ποιότητα της ζωής όσον αφορά τις κράμπες, τα μουδιάσματα στα χέρια και τα πόδια και τη δυσκαταποσία.
2. Περιορισμός των χορηγούμενων δόσεων.
3. Συμπτωματική φαρμακευτική θεραπεία: παρόμοια με αυτή που εφαρμόζεται για τον έλεγχο άλλων μορφών νευροπαθητικού πόνου και περιλαμβάνει αναλγητικά, αντικαταθλιπτικά (τρικυκλικά, βενλαφαξίνη, ντουλοξετίνη) και αντιεπιληπτικά (κυρίως γκαμπαπεντίνη και πρεγκαμπαλίνη).
4. Υποστηρικτική θεραπεία: Είναι απαραίτητη γιατί οι ασθενείς παρουσιάζουν διαταραχές κινητικές, αισθητικές, του αυτόνομου συστήματος (με ανωμαλίες στο βάδισμα, κατακλίσεις, παραμορφώσεις). Συνίσταται σε φυσικοθεραπεία, κινησιοθεραπεία, εργασιοθεραπεία και καθώς ο φαύλος κύκλος πόνου-κόπωσης-διαταραχών διάθεσης-κατάθλιψης είναι βασικό πρόβλημα σε αυτή την κατηγορία ασθενών σε συμβουλευτική ψυχολογική υποστήριξη και ψυχοθεραπεία.

Μελλοντικές κατευθύνσεις
Η φαρμακογονιδιωματική (pharmacogenomics) είναι η επιστήμη που μελετά τη γενετική φύση της ατομικής αντίδρασης των ασθενών σε κάθε φάρμακο. Είναι πιθανό ότι υπάρχουν γενετικοί παράγοντες που εμπλέκονται με τη συχνότητα ανάπτυξης νευροπαθητικού πόνου μετά από ακτινο-χημειοθεραπεία. Η εξέλιξη αυτού του πεδίου έρευνας φαίνεται ότι θα προσφέρει σημαντικά οφέλη στους ασθενείς που υποβάλλονται σε αυτές τις θεραπείες.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Kreefe FA, Abernethy AP, Campbell CL. Psychological approaches to understanding and treating disease related pain. Ann Rev Psychol, 2005; 56: 1 – 22.
2. Polomano RC, Farrar T. Pain and neuropathy in cancer survivors. Am J Nurs, 2006; 106 (Suppl 3): 39 – 47.
3. Mantyh PW, Clohisy DR, Koltzenburg M, Hunt SP. Molecular mechanisms of cancer pain. Nature Reviews, 2002; 2: 201 – 209.
4. Windebank AJ, Grisold W. Chemotherapy – induced neuropathy. J Periph Nerv Syst, 2008; 13: 27 – 46.
5. Kaley TJ, Deangelis LM. Therapy of chemotherapy – induced peripheral neuropathy. Br J Haematol, 2009; 145: 3 – 14. 6.
6. Loprinzi LC, Paice J. Neuropathic pain from chemotherapy in cancer: diagnosis and treatment dilemmas. Cancer Pain Release (WHO Pain and Palliative Care Communication Programs), 2008; 21: Nos 1 & 2.7.
7. Hudson AJ. Pain perception and response: Central nervous system mechanisms. Can J Neurol Sci, 2000; 27: 2 – 16.
8. Gebhart GF. Descending modulation of pain. Neurosci Biobehav Rev, 2004; 27: 729 – 737.
9. Delaney A, Fleetwood - Wlker SM, Colvin La, Fallon M. Translational Medicine: Cancer pain mechanisms and management. Br J Anaesth, 2008; 101: 87 – 94.
10. Paice JA. Mechanisms and management of neuropathic pain in cancer. J Support Oncol, 2003; 1: 107 – 120.
11. Windebank AJ, Grisold W . Chemotherapy-induced neuropathy. J Peripher Nerv Syst. 2008 Mar;13(1):27-46.
12. Authier N, Balayssac D, Marchand F, Ling B, Zangarelli A, Descoeur J, Coudore F, Bourinet E, Eschalier A. Animal models of chemotherapy-evoked painful peripheral neuropathies. Neurothe- rapeutics. 2009 Oct;6(4):620-9.
13. Olsen NK, Pfeiffer P, Mondrup K, Rose C. Radiation – induced brachial plexus neuropathy in breast cancer patients. Acta Oncol, 1990 de Wit R.
14. van Dam F, Loonstra S, et al. The Amsterdam Pain Management Index compared to eight frequently used outcome measures to evaluate the adequacy of pain treatment in cancer patients with chronic pain. Pain, 2001; 91: 339 – 349.
15. de Wit R, van Dam F, Loonstra S, et al. The Amsterdam Pain Management Index compared to eight frequently used outcome measures to evaluate the adequacy of pain treatment in cancer patients with chronic pain. Pain, 2001; 91: 339 – 349.
16. Mantyh PW. Cancer pain and its impact on diagnosis, survival and quality of life. Nat Rev Neurosci, 2006; 7: 797 – 809.
17. Olsen NK, Pfeiffer P, Mondrup K, Rose C. Radiation – induced brachial plexus neuropathy in breast cancer patients. Acta Oncol, 1990; 29: 885 – 890.
18. Nikcevich DA, Grothey A., Sloan JA, et al. Effect of intravenous calcium and magnesium (IV Ca, Mg) on oxaliplatin – induced sensory neurotoxicity in adjuvant colon cancer: Results of the phase III, placebo – controlled, double – blind NCCTG trial N04C7. J Clin Oncol, 2008; 26 (Suppl 15): p4009 [abstract].

H εξατομικευμένη προσέγγιση του ασθενή είναι το  μέλλον της Ογκολογίας

Κωνσταντίνος Νικ. Συρίγος,
Αν. Καθηγητής Παθολογίας – Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών
Διευθυντή της Ογκολογικής Μονάδας ΓΠΠ του Νοσοκομείου «Η Σωτηρία»
Επισκέπτης Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Yale, ΗΠΑ.

Γιατί η χημειοθεραπεία έχει τόσες  παρενέργειες; Είναι δικαιολογημένος ο φόβος που προκαλεί;
Η θλίψη και η αγωνία που συνεπάγεται η διάγνωση ενός καρκίνου συχνά συνοδεύεται και από το άγχος που προκαλεί η επικείμενη χημειοθεραπεία, η οποία έχει μεγάλη τοξικότητα, καθώς βλάπτει τόσο τα υγιή, όσο και τα καρκινικά κύτταρα. Πράγματι, τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα για να επιτύχουν τον θάνατο των καρκινικών κυττάρων, προσβάλλουν και όλα τα κύτταρα του οργανισμού που πολλαπλασιάζονται γρήγορα, όπως των μαλλιών (που πέφτουν), του εντέρου (έτσι προκαλείται η διάρροια), του μυελού των οστών,  και κυρίως των λευκών αιμοσφαιρίων (γι’ αυτό και μειώνεται η ικανότητα αντίστασης του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού).

Υπάρχει εναλλακτική λύση για την αποφυγή της χημειοθεραπείας;
Η επιστήμη απομακρύνεται πια από την κλασική χημειοθεραπεία που έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα και μεγάλη τοξικότητα και προσανατολίζεται στη δημιουργία φαρμάκων τα οποία ανιχνεύουν τα καρκινικά κύτταρα και σκοτώνουν μόνο αυτά, ενώ σέβονται τα διπλανά τους. Προωθείται η ανάπτυξη νέων, βιολογικών φαρμάκων, τα οποία στοχεύουν σε συγκεκριμένα γονίδια, που εκφράζονται μόνο από τα καρκινικά κύτταρα. Αναμένεται ότι τα φάρμακα αυτά θα είναι πιο αποτελεσματικά, αφού θα απενεργοποιούν γονίδια απαραίτητα γα την ανάπτυξη του καρκίνου, αλλά και λιγότερο τοξικά, αφού θα προσβάλλουν τα καρκινικά κύτταρα και όχι τα υγιή.

Τι έχει αλλάξει στην επιστημονική μας γνώση τα τελευταία χρόνια;
Η κατανόηση του καρκίνου έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια, καθώς οι ερευνητές έχουν φτάσει σε σημείο να καταλαβαίνουν τη βιολογία της νόσου σε ένα βαθύτερο μοριακό επίπεδο. Η θεαματική εξέλιξη των τελευταίων ετών στον τομέα της μοριακής βιολογίας και τεχνολογίας έχουν επιτρέψει την εξατομικευμένη θεραπευτική  προσέγγιση στην ογκολογία.

Η αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος το 2001 υπήρξε η ουσιαστική επανάσταση στη γενετική έρευνα. Ταυτόχρονα αποτέλεσε ορόσημο και για την αντικαρκινική θεραπεία, καθώς ο καρκίνος είναι μία νόσος που προκαλείται από γονιδιακές μεταλλάξεις ή άλλες γενετικές ανωμαλίες, οι οποίες ενοχοποιούνται για τη μετατροπή των υγιών κυττάρων σε καρκινικά. Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες έχουν επικεντρωθεί στον προσδιορισμό των γονιδίων ή των γενετικών ανωμαλιών που μπορούν να πυροδοτήσουν ή να ενισχύσουν την ανάπτυξη ενός καρκινικού όγκου.

Ένας βασικός παράγοντας είναι η κατανόηση του ρόλου των μεταλλάξεων στην ανάπτυξη του όγκου. Αρχής γενωμένης της δεκαετίας του ’80, εξελίξεις στον τομέα έρευνας της μοριακής βιολογίας οδήγησαν στον προσδιορισμό μεταλλάξεων που εμπλέκονται με τη διαδικασία της καρκινογένεσης σε ένα ευρή φάσμα νεοπλασιών. Στο διάστημα αυτό έχουν αναπτυχθεί διαφορετικές μοριακές θεραπείες που στοχεύουν σε συγκεκριμένες μεταλλάξεις, δίδοντας έτσι στους ογκολόγους περισσότερες στοχευμένες θεραπευτικές επιλογές

Πως θα γίνεται η κατάλληλη επιλογή της θεραπείας;
Ο όγκος κάθε ασθενή θα εξετάζεται με τεχνικές μοριακής βιολογίας για μια πλειάδα γονιδίων και θα διαπιστώνεται ποιος είναι ο πλέον κατάλληλος συνδυασμός φαρμάκων για το συγκεκριμένο άτομο. Έτσι κάθε ασθενής θα λαμβάνει έναν εξατομικευμένο συνδυασμό θεραπείας, διαφορετικό από κάποιου άλλου ασθενή. Με αυτόν τον τρόπο θα επιλέγεται η ενδεδειγμένη θεραπεία κάθε καρκινοπαθούς που θα είναι μοναδική!

Ποια είναι τα φάρμακα αυτά; Πόσο σύντομα προβλέπεται η χρήση τους;
Πολλά από τα λεγόμενα βιολογικά φάρμακα χρησιμοποιούνται ήδη, σε μορφή χαπιών ή ορού: τα μονοκλωνικά αντισώματα, στοχεύουν σε μόρια που βρίσκονται αποκλειστικά στην επιφάνεια του καρκινικού κυττάρου. Άλλα βιολογικά φάρμακα στοχεύουν σε μεταλλαγμένα γονίδια του όγκου ή στα αγγεία που τον τροφοδοτούν: όταν δεν είναι εφικτό να χτυπηθούν τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να καταστραφούν τα αγγεία που τα θρέφουν. Μην μπορώντας, λοιπόν, ο όγκος να πάρει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξή του οδηγείται σε ασιτία και θάνατο.
Κάποιες ομάδες ασθενών επωφελούνται ήδη από την αποτελεσματικότητα αυτών των θεραπειών. Πρόκειται για ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, του μαστού, του εντέρου, του νεφρού, του εγκεφάλου και του ήπατος. Χρειάζεται όμως προσοχή: τα φάρμακα αυτά δεν είναι για όλους και απαιτείται εξατομικευμένη προσέγγιση.

Επίσης πρέπει να χορηγούνται μόνο σε εξειδικευμένα ογκολογικά κέντρα, καθώς δεν είναι χωρίς παρενέργειες και η χρήση τους απαιτεί εμπειρία: σε ορισμένους ασθενείς μπορούν να προκαλέσουν δερματικά προβλήματα, υπέρταση, αιματουρία κ.ά.

Τι μπορούμε να ελπίζουμε για το άμεσο μέλλον;
Η καθιέρωση της εξατομικευμένης θεραπευτικής προσέγγισης αναμένεται να εξασφαλίσει άμεσα σε πολλούς ασθενείς με καρκίνο σημαντική παράταση και ικανοποιητική ποιότητα της ζωής τους, ενώ ελπίζεται ότι στο μέλλον θα μπορούσε να οδηγήσει στην ίαση των περισσότερων καρκινοπαθών.
Ποια είναι τα οφέλη από την εξατομικευμένη ιατρική προσέγγιση;

•    Δυνατότητα αποτελεσματικότερου σχεδιασμού κλινικών μελετών
•    Αύξηση της πιθανότητας επιτυχίας των προγραμμάτων κλινικών μελετών
•    Μείωση του χρόνου που απαιτείται για την κυκλοφορία των νέων φαρμάκων
•    Δυνατότητα στους ιατρούς να συνταγογραφούν θεραπείες με μεγαλύτερη πιθανότητα να ωφελήσουν τους ασθενείς.
•    Ελαχιστοποίηση της έκθεση των ασθενών σε φάρμακα που είναι πιθανό να μην παρέχουν κάποιο όφελος.

Πώς ξέρουμε ποιοι ασθενείς μπορούν να επωφεληθούν από τα νέα φάρμακα;
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί νέες διαγνωστικές εξετάσεις που μπορούν να προσδιορίσουν τον υπότυπο στον οποίο ανήκει ο καρκίνος κάποιου ασθενούς. Πολλές από αυτές εξετάζουν το DNA στους ιστούς του όγκου για την παρουσία μη φυσιολογικών γονιδίων ή προϊόντων των γονιδίων (πρωτεϊνών) – γνωστά ως βιοδείκτες του καρκίνου. Οι εν λόγω βιοδείκτες του καρκίνου δεν χρησιμοποιούνται μόνο στη διάγνωση του συγκεκριμένου τύπου καρκίνου που έχει ένας ασθενής, αλλά μπορούν επίσης να βοηθήσουν στον καθορισμό της κατάλληλης θεραπείας για έναν συγκεκριμένο ασθενή. Για παράδειγμα, ο πιο συχνός τύπος καρκίνου στην Ευρώπη, ο καρκίνος του πνεύμονα, αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αυτής της θεραπευτικής προσέγγισης. Μερικοί ασθενείς με ένα συγκεκριμένο τύπο καρκίνου του πνεύμονα – μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (ΜΜΚΠ) –ενδέχεται να φέρουν μια μετάλλαξη στο γονίδιο ALK. Εάν συμβαίνει αυτό, θεωρούνται κατάλληλοι για συγκεκριμένες θεραπείες που στοχεύουν στο μεταλλαγμένο γονίδιο ΑLK.
Σήμερα, ο μοριακός έλεγχος και η καθοδηγούμενη από τους βιοδείκτες θεραπεία αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της εξατομικευμένης ιατρικής προσέγγισης.
Μέσω της χρήσης μοριακών και διαγνωστικών τεχνολογιών οι ιατροί μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα το γενετικό προφίλ μιας νόσου και, ενδεχομένως, να αντιστοιχήσουν κάθε ασθενή με ένα θεραπευτικό σχήμα με σκοπό να προσφέρει τα βέλτιστα αποτελέσματα.

Ποιος είναι ο ρόλος της εξατομικευμένης ιατρικής προσέγγισης στην ογκολογία;
Ένα μεγάλο μέρος της εξατομικευμένης θεραπευτικής προσέγγισης περιλαμβάνει την ανάπτυξη νέων φαρμάκων που στοχεύουν τα προϊόντα (πρωτεΐνες) των μη φυσιολογικών γονιδίων εντός των όγκων σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.
Τώρα οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η γενετική δομή ενός καρκίνου ποικίλλει όχι μόνο σύμφωνα με τον τύπο του, ή της εντόπισή του (π.χ. καρκίνος του μαστού ή του πνεύμονα), αλλά και σύμφωνα με τον υπότυπό του. Για παράδειγμα, υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί υπότυποι καρκίνου του πνεύμονα όπως ο μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα, ο μη μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα,  το αδενοκαρκίνωμα, και άλλοι ενώ για κάθε έναν υπότυπο υπάρχουν πλέον επιπρόσθετες κατηγοριοποιήσεις με βάση τα μοριακά χαρακτηριστικά. Αυτό μας βοηθάει να εξηγήσουμε γιατί οι ασθενείς με έναν συγκεκριμένο καρκίνο (π.χ. καρκίνο του μαστού ή του πνεύμονα) ή ακόμη και ένα συγκεκριμένο υπότυπο, (π.χ. αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα) μπορεί να ανταποκριθούν με πολύ διαφορετικό τρόπο σε μία θεραπεία.

Η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση στην ογκολογία ορίζει ότι τα φάρμακα θα πρέπει να έχουν αναπτυχθεί στοχεύοντας σε συγκεκριμένα μοριακά χαρακτηριστικά των όγκων. Τέτοιου είδους φάρμακα έχουν αναπτυχθεί ήδη για ασθενείς με ορισμένους ειδικούς τύπους καρκίνου του πνεύμονα, του μαστού και σε κάποιες λευχαιμίες. Πολλά ακόμα εξατομικευμένα φάρμακα για τον καρκίνο βρίσκονται υπό ανάπτυξη ενώ πολυάριθμες κλινικές μελέτες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.

Ποια είναι η θέση της εξατομικευμένης θεραπευτικής προσέγγισης στην ογκολογία του σήμερα;
Ο αναπληρωτής καθηγητής Ογκολογίας της ιατρικής σχολής Αθηνών κος Κωνσταντίνος Συρίγος δήλωσε ότι: «Βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή μιας σημαντικής αλλαγής στον τρόπο, με τον οποίο αντιμετωπίζεται θεραπευτικά ο καρκίνος. Τις τελευταίες δεκαετίες, η κατανόηση που έχουμε για τον καρκίνο έχει αλλάξει από την απλουστευμένη άποψη της μεμονωμένης νόσου σε αυτήν της  σύνθετης ομάδας νόσων ποικίλης και διαφορετικής προέλευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας προσέγγισης αποτελεί η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση η οποία είναι πλέον γεγονός στον καρκίνο του πνεύμονα. Κατανοώντας τις διαδικασίες που κατευθύνουν τα διάφορα είδη καρκίνου, και στοχεύοντας στα αίτια, μπορούμε να επηρεάσουμε πολύ θετικότερα την έκβαση περισσότερων ασθενών.