Την αρνητική επίδραση της οικονομικής κρίσης στην πολιτική υγείας επισημαίνει ο Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Υγείας, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Επιστημονικός Συνεργάτης – Επισκέπτης Καθηγητής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, Κυριάκος Σουλιώτης.

Σύμφωνα με τον κ. Σουλιώτη η "επίμονη" της οικονομικής κρίσης, έχει ως αποτέλεσμα:

• την απώλεια 100 δισ. $ στο ΑΕΠ την περίοδο 2009-2013
• τη διαμόρφωση του ΑΕΠ για το 2013 στο χαμηλότερο επίπεδο τα τελευταία 10 χρόνια
• την ύπαρξη ενός ποσοστού ενηλίκων που διαμένουν σε νοικοκυριό χωρίς εισόδημα από απασχόληση της τάξης του 20% περίπου
• τη μεγαλύτερη υποχώρηση τόσο του ΑΕΠ όσο και των κοινωνικών δαπανών στις χώρες του ΟΟΣΑ μεταξύ 2008 και 2013
• τη διαμόρφωση ενός πρωτοφανούς επιπέδου ανεργίας ειδικά στους νέους

Παρόλα αυτά, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί στην υγεία έχουν οδηγήσει σε μια πρωτοφανή μείωση των δαπανών, που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνά το 50%. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δαπάνη του φαρμάκου η οποία από τα 5,3 δισ. € που ήταν το 2008, έπεσε στα 2 δισ. € για το 2014.

Η σημαντική αυτή μείωση όπως είναι φυσικό αλλάζει τα δεδομένα στον τομέα Υγείας στη χώρα μας και το μεγάλο ερώτημα για όλους είναι θα εξακολουθεί ο έλληνας ασθενής να έχει την ίδια πρόσβαση στη θεραπεία του όταν η κατά κεφαλήν δημόσια φαρμακευτική δαπάνη στην Ελλάδα είναι από το 2011 και μετά χαμηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την απόκλιση να αυξάνεται (310 € έναντι 180 € περίπου για το 2014)

Επίσης, όπως σημειώνει ο καθηγητής, ήδη οι ασθενείς με χρόνιες παθήσεις αναφέρουν προβλήματα πρόσβασης στη θεραπεία τους, τα οποία έχουν περιοριστεί με την έναρξη της λειτουργίας των φαρμακείων του ΕΟΠΥΥ. Μάλιστα, η μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης επιβάρρυνε, πέρα από τους φορείς του κλάδου (φαρμακευτικές επιχειρήσεις, φαρμακαποθήκες, φαρμακοποιοί κ.λπ.), και τους ασθενείς, η συμμετοχή των οποίων στο κόστος των φαρμάκων αυξήθηκε σημαντικά (από 12,8% τον Ιανουάριο του 2012 σε 24,4% τον Δεκέμβριο του 2013), την ίδια στιγμή που τα εισοδήματα έχουν μειωθεί κατά 25% - 30% περίπου

Τέλος, στο αυξημένο αυτό ποσοστό έρχεται να προστεθεί σε μια διαχρονικά υψηλή ιδιωτική δαπάνη υγείας -και άρα επιβάρυνση των νοικοκυριών- η οποία κατατάσσει τη χώρα σε μια από τις υψηλότερες θέσεις παγκοσμίως.

Εν κατακλείδι, σύμφωνα με τον κ. Σουλιώτη, η ανάγκη για αλλαγή της ατζέντας της πολιτικής φαρμάκου και υπέρβαση της στενά δημοσιονομικής οπτικής είναι επιβεβλημένη. Υπό το πρίσμα αυτό απαιτείται μια διαρθρωτική προσέγγιση στη βάση των πραγματικών μεγεθών και με συνολική αντιμετώπιση του κλάδου, δεδομένης και της συμβολής του στο εισόδημα και την απασχόληση. Σε ένα πιο ειδικό επίπεδο, η επέκταση πρωτοβουλιών όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, τα θεραπευτικά πρωτόκολλα, τα (θεραπευτικά) μητρώα ασθενών, η κατ' οίκον αποστολή φαρμάκων σε απομακρυσμένες περιοχές με πρωτοβουλία του ΕΟΠΥΥ, η αποζημίωση μετά από διαπραγματεύσεις στη βάση νέων για τη χώρα τεχνικών (π.χ. risk-sharing) κ.ά, μπορούν να αντικαταστήσουν οριζόντιες περιοριστικές πολιτικές, εξορθολογίζοντας το σύστημα στο σύνολό του.

Ανάπτυξη προτύπων Κλινικής Διακυβέρνησης - Πολιτικές eHealth

Σύμφωνα με το Γενικό Ιατρό - WHO NCD/PHC Consultant & Γενικό Γραμματέα της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών, Ελευθέριο Θηραίο, οι διαρθρωτικές αλλαγές και ο εξορθολογισμός των δαπανών στον τομέα υγείας μπορούν να επιτευχθούν μόνο με την εφαρμογή των e-health συστημάτων. Όπως επισημαίνει ο κ. Θηραίος, η αύξηση δαπανών του ΕΣΥ, ιδιαίτερα στα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και στα Ασφαλιστικά Ταμεία, η κακή διαχείριση και η έλλειψη χρηματοδότησης του συστήματος, η παντελής έλλειψη ελέγχου των μηχανισμών προμηθειών, τιμολόγησης κ.λπ. καθώς επίσης και η μη σωστή διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού επέφεραν μεγάλη προβλήματα στο χώρο της Υγείας. Ωστόσο, όπως λέει, μία σειρά μέτρων που ξεκίνησαν να εφαρμόζονται από το 2010 έχουν ως αποτέλεσμα την καλυτέρευση του συστήματος.

Μέτρα όπως, η δημιουργία μηχανισμών ελέγχου (ESY.net, εφαρμογή διπλογραφικού, ολοκληρωμένα πληροφοριακά συστήματα, μηνιαία αξιολόγηση, ΚΕΝ/DRGs, κ.λπ.), ενοποίηση της χρηματοδότησης και της ΠΦΥ (ΕΟΠΥΥ/ΠΕΔΥ), ολοκληρωμένες πολιτικές φαρμάκων (τιμολόγηση, ηλεκτρονική συνταγογράφηση, θεραπευτικά πρωτόκολλα συνταγογράφησης, κατευθυντήριες οδηγίες, κλπ.) και τέλος αλλαγή στον τρόπο προμηθειών (κεντρικά, περιφερειακά, τοπικά).

Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών αλλαγών στο σύστημα υγείας με στόχο τη συγκράτηση της δημόσιας δαπάνης υγείας και την αύξηση των δεικτών ποιότητας της παρεχόμενης υγειονομικής φροντίδας, καίρια παρέμβαση αποτελεί η ανάπτυξη προτύπων Κλινικής Διακυβέρνησης (Clinical Governance).

Σύμφωνα με τον κ. Θηραίο, η κλινική διακυβέρνηση (clinical governance), το φάσμα δηλαδή των δραστηριοτήτων που απαιτούνται για να βελτιωθεί η ποιότητα των υπηρεσιών υγείας σε ένα σύστημα υγείας, με όρους αποτελεσματικής διαχείρισης των προβλημάτων υγείας των ασθενών και αποδοτικής χρήσης των πόρων, αποτελεί το κέντρο της εθνικής πολιτικής υγείας σε χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής. Κύρια στοιχεία αυτής της παρέμβασης αποτελούν τα Θεραπευτικά-Κλινικά Πρωτόκολλα και Κλινικές Οδηγίες, ο Κλινικός Έλεγχος (Clinical Audit), η Κλινική Αποτελεσματικότητα και Τεκμηριωμένη Ιατρική Φροντίδα (Evidence-based Medicine), η εφαρμογή Προτύπων Διασφάλισης της Ποιότητας (Quality Assurance), η Παρακολούθηση και Διαχείριση Ιατρικών Λαθών και η υιοθέτηση Δεικτών Ποιότητας και Αξιολόγησης της Απόδοσης του Κλινικού Έργου, στο πλαίσιο μιας Ηλεκτρονικής Κλινικής Διαχείρισης.

Θεραπευτικά Πρωτόκολλα

Ένα σημαντικό μέτρο είναι τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα διευκρινίζει ο κ. Θηραίος, τα οποία είναι συστηματικά ανεπτυγμένες οδηγίες που στόχο έχουν να υποστηρίξουν και να βοηθήσουν το ιατρικό και το νοσηλευτικό προσωπικό να παρέχουν πιστοποιημένες υπηρεσίες υγείας κατάλληλες για κάθε περίπτωση και τον ασθενή να έχει την καλύτερη φροντίδα.

Τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα οργανώνουν και ενσωματώνουν τη διαθέσιμη και τεκμηριωμένη γνώση σε κωδικοποιημένες συστάσεις για τη βέλτιστη πρακτική αναφορικά με τον προσυμπτωματικό έλεγχο, την πρόληψη, την αξιολόγηση (εκτίμηση) και θεραπεία νοσημάτων και καταστάσεων υγείας. Στην πράξη πρόκειται για προσαρμογή των κατευθυντήριων οδηγιών για συγκεκριμένο στόχο, με υποδείγματα κλινικής πρακτικής (pathways) και με αλγόριθμους

Η πλήρης εφαρμογή τους καθιερώθηκε το 2012 μετά από σχετική απόφαση της Ολομέλειας του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (ΚΕΣΥ) ενώ, τα πρώτα 160 που έχουν εγκριθεί από το ΚΕΣΥ έχουν δημοσιευτεί και αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του ΕΟΦ - http://www.eof.gr/web/guest/protocols. Θεσμικά, την ευθύνη σύνταξης τους την έχουν οι επιστημονικές εταιρείες των αναγνωρισμένων από το ΚΕΣΥ ιατρικών ειδικοτήτων και εξειδικεύσεων, σε συνεργασία με την Ιατρική Εταιρεία Αθηνών.

Συμπληρωματικά, ο κ. Θηραίος, τονίζει ότι η καθολική εφαρμογή των Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων εξασφαλίζεται με την εισαγωγή τους στα συστήματα ηλεκτρονικών υπηρεσιών υγείας, όπως το σύστημα της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (http://www.e-syntagografisi.gr) και το σύστημα των Κλειστών Ενοποιημένων Νοσηλίων (ΚΕΝ/DRGs) ( http://kenicd.e-healthnet.gr).

Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση

Δεύτερο εξίσου σημαντικό μέτρο είναι η Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση, δηλαδή η παραγωγή, διακίνηση και έλεγχος των ιατρικών συνταγών και των παραπεμπτικών για ιατρικές πράξεις με τη χρήση τεχνολογίας Η/Υ και τηλεπικοινωνιών, με τρόπο που διασφαλίζει την εγκυρότητα, την ασφάλεια και τη διαφάνεια των διακινούμενων πληροφοριών.

Στόχοι της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης είναι η διασφάλιση της υγείας των ασθενών και η βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας στους πολίτες, η επίτευξη σημαντικών οικονομιών στον τομέα φροντίδας υγείας, ο εξορθολογισμός των διαδικασιών συνταγογράφησης – παραπομπής εξετάσεων, της εκτέλεσης και του ελέγχου τους, καθώς και η ανάπτυξη ενός ανοικτού συστήματος, με ενσωμάτωση των διεθνών βέλτιστων προτύπων και πρακτικών και η παροχή σε τρίτους δυνατότητας ανάπτυξης καινοτόμων υπηρεσιών, που σχετίζονται με το κύκλωμα παροχής υπηρεσιών περίθαλψης και υγείας.

Για την εισαγωγή αυτή στα συστήματα ηλεκτρονικών υπηρεσιών υγείας, απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η ανάπτυξη της ψηφιακής απεικόνισης των θεραπευτικών πρωτοκόλλων. Την ευθύνη της παρακολούθησης, του συντονισμού και της ψηφιακής απεικόνισης των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, έχει αναλάβει θεσμικά η Ιατρική Εταιρεία Αθηνών. Στο πλαίσιο αυτό έχει αναπτυχθεί μια πλήρως λειτουργική ηλεκτρονική web-εφαρμογή, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτόνομα, με ενσωματωμένες κοινές κωδικοποιήσεις (ICD-10, ATC, κ.α.), είναι άμεσα λειτουργικά διασυνδεόμενη με τις υφιστάμενες ηλεκτρονικές εφαρμογές και μπορεί να διαλειτουργεί με άλλα πληροφοριακά συστήματα και ψηφιακές συσκευές (tablet, smartphone, κτλ). Επιπρόσθετα, είναι διαθέσιμη στις επιστημονικές ιατρικές εταιρείες, τόσο για την περαιτέρω ανάπτυξή της, με την ενσωμάτωση αναθεωρημένων και νέων θεραπευτικών πρωτοκόλλων, όσο και σαν εργαλείο εκπαίδευσης των ιατρών των διαφόρων ειδικοτήτων και, γενικότερα, των επαγγελματιών υγείας.

Παράλληλα, προγραμματίζονται για παραγωγική λειτουργία και διασύνδεση με τα θεραπευτικά πρωτόκολλα η ενσωμάτωση του Ατομικού Ηλεκτρονικού Φακέλου Ασθενή (patient summary), η δημιουργία Μητρώου Δεδομένων Ασθενών (patient registries) και η ανάπτυξη κλινικών/διαγνωστικών πρωτοκόλλων.

Ανθή Αγγελοπούλου