Το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) της Μ. Βρετανίας αποφάσισε να υιοθετήσει την καινοτόμα πρόταση που ανέπτυξαν από κοινού η MSD και η Verily (πρώην GoogleLifeScience) με την ονομασία «Πρόγραμμα Πρώιμης Παρέμβασης σε Μακροχρόνιες Καταστάσεις». Το αποτέλεσμα της συνέργειας αναμένεται να βοηθήσει στην αξιολόγηση των ευεργετικών επιδράσεων που έχουν οι νέες τεχνολογίες στην προληπτική μείωση του κόστους για το NHS σε κοστοβόρες μακροχρόνια καταστάσεις νοσηρότητας.

Tο Πρόγραμμα θα «τρέξει» συνδυάζοντας παραδοσιακά δεδομένα υγειονομικής περίθαλψης, όπως είναι το ηλεκτρονικό μητρώο υγείας, με μη παραδοσιακά δεδομένα (περιλαμβανομένων περιβαλλοντικών και οικονομικοκοινωνικών παραγόντων) για να αναγνωρίσει και κατόπιν να υποστηρίξει ασθενείς που κινδυνεύουν να αναπτύξουν μακροχρόνια καταστάσεις νοσηρότητας.

Οι ασθενείς που θα καταδείξει το Πρόγραμμα, θα παρακολουθούνται ενώ θα βρίσκονται στο σπίτι τους, το οποίο πρωτίστως θα έχει εξοπλιστεί με λογισμικό και μηχανήματα τηλεϊατρικής, ώστε οι γιατροί στο νοσοκομείο να μπορούν να ελέγχουν ανησυχητικά σημάδια και συμπτώματα και να παρέχουν άμεσα συμβουλές και φαρμακευτική αγωγή, ώστε να προλαμβάνεται η εξέλιξη της νόσου ή οποιαδήποτε επιπλοκή. Στην πραγματικότητα ο ασθενής θα είναι σπίτι του, αλλά από άποψη παρακολούθησης θα είναι σαν να βρίσκεται σε κάποιο δωμάτιο του νοσοκομείου.

Το Πρόγραμμα θα ξεκινήσει πιλοτικά για 2 χρόνια σε επιλεγμένες περιοχές της Μ. Βρετανίας και αν κριθεί επιτυχημένο, τότε θα επεκταθεί σε ολόκληρη τη χώρα.

Σύμφωνα με το Διευθύνοντα Σύμβουλο του NHS, SimonStevens, την επόμενη δεκαετία η εξοικονόμηση στον κλάδο της υγείας δεν θα πραγματοποιείται μόνο από τις μαγικές θεραπείες, αλλά και από τον συνδυασμό ποικίλων καινοτομιών όπως είναι οι βιοαισθητήρες, τα κινητά τηλέφωνα, έξυπνα λογισμικά κ.ά.

Το υπουργείο Υγείας της Μ. Βρετανίας είχε ανακοινώσει πέρυσι ότι τα νοσοκομεία ως δομές θα πρέπει να αδειάσουν και η φροντίδα, ειδικά των ηλικιωμένων που χρειάζονται μακροπρόθεσμες νοσηλείες, θα γίνεται αποκλειστικά κατ’ οίκον. Αυτό υπολογίζεται ότι θα μειώσει δραστικά τον προϋπολογισμό του βρετανικού ΕΣΥ, όπως επίσης θα μειώσει και τις νοσηλείες λόγω μικροβίων στα νοσοκομεία.

Ο Διευθύνων Σύμβουλος της MSD Βρετανίας, MikeNally δήλωσε ότι είναι ενθουσιασμένοι που η βρετανική κυβέρνηση δίνει την ευκαιρία να υποστηρίξει η MSD τις καινοτόμες τεχνολογίες και να επιφέρει το μέγιστο θετικό αποτέλεσμα για το καλό των ασθενών.

Όπως είπε, η MSD ως αξιόπιστος συνεργάτης του NHS θα κάνει τα πάντα για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις και θα διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στις μελλοντικές ανάγκες της υγειονομικής περίθαλψης της Μ. Βρετανίας.

Ανθή Αγγελοπούλου

Σε μείζονα «απειλή» για τη σωματική ακεραιότητα, αλλά και τη γενική υγεία, του σύγχρονου ανθρώπου αναδεικνύεται στις μέρες μας μια από τις συχνότερες και σοβαρότερες επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη: το διαβητικό πόδι. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι καθώς, σήμερα πραγματοποιείται σε παγκόσμιο επίπεδο ένας ακρωτηριασμός κάτω άκρου κάθε 20 δευτερόλεπτα.  

Την ίδια στιγμή, όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα των Η.Π.Α., η συνολική θνησιμότητα από τις παθήσεις του διαβητικού ποδιού μπορεί να ανέλθει σε πολύ υψηλά επίπεδα, φτάνοντας ακόμα και το 45% μέσα στην πενταετία. Το ποσοστό αυτό είναι μεγαλύτερο από εκείνο του καρκίνου του προστάτη, του μαστού και του λεμφώματος Non Hodgkin, καθώς και παρόμοιο με εκείνο του καρκίνου του παχέος εντέρου.  

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη (International Diabetes Federation – I.D.F.), το 70% των ακρωτηριασμών που διενεργούνται σε όλο τον κόσμο αφορά διαβητικούς ασθενείς, οι οποίοι διατρέχουν 23 - 25 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να χάσουν το ένα ή και τα δύο πόδια τους σε σύγκριση με τους άλλους. Επιπλέον, περισσότερα από 1.000.000 άτομα με σακχαρώδη διαβήτη αναγκάζονται να υποβληθούν σε ακρωτηριασμό ενός άκρου τους σε ετήσια βάση.

Οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν στον ακρωτηριασμό είναι τα έλκη των κάτω άκρων. Τόσο τα έλκη, όσο και οι ακρωτηριασμοί έχουν τεράστιο αντίκτυπο στη ζωή των πασχόντων, οδηγώντας τους συχνά σε περιορισμένη αυτονομία κινήσεων, κοινωνική απομόνωση και ψυχολογικό στρες. Υπολογίζεται ότι το 25% των ατόμων με διαβήτη θα εμφανίσει έλκος στα κάτω άκρα έστω και μία φορά κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, το 4-5% των διαβητικών ασθενών εμφανίζουν έλκη στα πόδια, γεγονός που σημαίνει ότι 40.000 - 50.000 άτομα με διαβήτη διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ακρωτηριασμού. Στην Ελλάδα πραγματοποιούνται περίπου 2.000 - 3.000 ακρωτηριασμοί κάτω άκρων σε ετήσια βάση.

Εκτός από το τεράστιο κοινωνικό κόστος, στα προβλήματα του διαβητικού ποδιού έρχεται να προστεθεί και το υπέρογκο οικονομικό κόστος. Σύμφωνα με τους ειδικούς, μάλιστα, το κόστος αυτό μπορεί να γίνει δυσβάστακτο για κάθε σύστημα υγείας, καθώς αναπαράγεται συνεχώς από τη μακροχρόνια παραμονή του ασθενούς στο νοσοκομείο, τα έξοδα αποκατάστασης και την αυξημένη ανάγκη οικιακής φροντίδας και κοινωνικών υπηρεσιών.

Ωστόσο, με την εφαρμογή μιας πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας που θα περιλαμβάνει στρατηγικές επαρκούς πρόληψης και στη δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια περίθαλψη, τη θεραπευτική αντιμετώπιση των ελκών από πολλές ιατρικές ειδικότητες (εξειδικευμένα Ιατρεία Διαβητικού Ποδιού), την αποτελεσματική οργάνωση, τη συνεχή παρακολούθηση και την ειδική εκπαίδευση των πασχόντων, μπορεί να αποφευχθεί έως και το 85% των ακρωτηριασμών.

Εάν «μαυρίσει» ή αλλάξει το χρώμα του ποδιού προς το σκούρο, υπάρχει συνήθως βλάβη των αγγείων, δηλαδή απόφραξη των αρτηριών που φέρνουν το αίμα στα κάτω άκρα. Αυτή η επιπλοκή ονομάζεται περιφερική αρτηριοπάθεια. Το άκρο που δεν αιματώνεται νεκρώνεται, ολόκληρο ή κάποια δάκτυλα.

Ενίοτε η άμεση παρέμβαση που θα ανοίξει την απόφραξη και θα αποκαταστήσει την κυκλοφορία του αίματος σώζει το πόδι. Σε αντίθετη περίπτωση (καθυστερημένη ενημέρωση του ιατρού), αυξάνεται κατά πολύ ο κίνδυνος διενέργειας ακρωτηριασμού. Στη χώρα μας το ποσοστό των διαβητικών ασθενών που εμφανίζουν αρτηριοπάθεια είναι περίπου 15%, δηλαδή 100.000 – 150.000 άτομα.

Από την άλλη πλευρά, τη «ζυγαριά» των επιπτώσεων του διαβητικού ποδιού βαραίνει και το τεράστιο οικονομικό κόστος. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις Η.Π.Α. το ετήσιο άμεσο κόστος των παθήσεων που περιλαμβάνει ο όρος «Διαβητικό Πόδι» (έλκος, γάγγραινα, ακρωτηριασμοί κάτω άκρων) ανέρχεται, πλέον, σε 17 δισ. δολάρια, υπερβαίνοντας ακόμα και εκείνο των πέντε πιο συνηθισμένων μορφών καρκίνου (μαστού 16,5 δισ., παχέος εντέρου 14,14 δισ., πνεύμονα 12,12 δισ., προστάτη 11,85 δισ. και λευχαιμίας 5,44 δισ.). Αντίστοιχα υπέρογκες είναι και οι δαπάνες των επιπλοκών του διαβητικού ποδιού στο Ηνωμένο Βασίλειο (UK), οι οποίες, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στατιστικά δεδομένα, κατά το έτος 2010 – 2011 ανήλθαν συνολικά σε 662 εκατομμύρια στερλίνες.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, υπολογίζεται ότι το άμεσο ετήσιο κόστος ανά ασθενή με διαβητικό πόδι είναι περίπου 6.143 Ευρώ, χωρίς να υπολογίζεται το έμμεσο, δηλαδή η ανικανότητα για εργασία, η επιβάρυνση του κοινωνικού συνόλου κτλ, ενώ το κόστος θεραπείας του απλού διαβητικού ασθενούς είναι 5 φορές μικρότερο, δηλαδή 1.299 Ευρώ. Το συνολικό ετήσιο κόστος από τα έλκη στη χώρα μας ανέρχεται στα 300 εκατομμύρια Ευρώ.

Ταυτόχρονα, ο ακρωτηριασμός ενός κάτω άκρου (από το γόνατο και κάτω) στοιχίζει περίπου 30.000 - 60.000 Ευρώ, τη στιγμή που κάθε χρόνο πραγματοποιούνται σε Ελληνικό έδαφος περίπου 2.000 – 3.000 ακρωτηριασμοί. Οι συνολικές ετήσιες δαπάνες του διαβητικού ποδιού χωρίς ακρωτηριασμό ανέρχονται σε 200-250 εκατομμύρια Ευρώ, ενώ, σύμφωνα με νέα στοιχεία που προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο, τα συστήματα υγείας που δεν επενδύουν στην πρόληψη των επιπλοκών του διαβήτη θεωρείται, πλέον, ότι ξοδεύουν άσκοπα χρήματα.

Για τους λόγους αυτούς, τεράστια σημασία έχει η σωστή πρόληψη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Μ. Βρετανία, σε διάφορες περιοχές της οποίας έχει καταγραφεί σημαντική μείωση των ακρωτηριασμών με την εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων πρόληψης, δηλαδή εντοπισμού των ατόμων που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο για δημιουργία ελκών (Nottingham 3.3 ακρωτηριασμοί ανά 1000 διαβητικούς ανά έτος, αλλού 5.1 ακρωτηριασμοί ανά 1000 διαβητικούς ανά έτος).

Παράλληλα, σύμφωνα με τα δεδομένα της Ομάδας Διαβητικού Ποδιού του Νοσοκομείου Middlesbrough, είναι ενδεικτικό ότι τη στιγμή που η λειτουργία της στοιχίζει στους Βρετανούς φορολογούμενους 33.000 λίρες το χρόνο, το ετήσιο όφελος που προκύπτει από τη μείωση των ακρωτηριασμών που επιτυγχάνει το προληπτικό της πρόγραμμα αγγίζει τις 249.000 λίρες. Συνολικά, από την εκπόνηση τέτοιων προγραμμάτων, το ετήσιο οικονομικό όφελος θα ανερχόταν σε 230.000.000 Ευρώ.

Ανθή Αγγελοπούλου

«Μία σημαντική λύση στη μείωση του κόστους είναι και η χρήση βιο-ομοειδών φαρμάκων» τόνισε στην ομιλία τους «Η αντιμετώπιση του καρκίνου σε περίοδο οικονομικής κρίσης» ο Παθολόγος –Ογκολόγος στο Νοσοκομείο ΥΕΓΕΙΑ κ. Πάρις Κοσμίδης, κατά τη διάρκεια του Cancer Policy & Economics, που έγινε χθες στο Divani Caravel από την Boussias Communication και το Health Daily.

Όπως είπε ο κ. Κοσμίδης, ο καρκίνος είναι η πρώτη αιτία θανάτου στις ΗΠΑ και η δεύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη. Προβλέπεται ότι θα υπάρξει αύξηση των νέων περιπτώσεων, υπολογίζοντας 15 εκατομμύρια περιπτώσεις το 2020 οφειλόμενες στην γήρανση του πληθυσμού και στις συνήθειες του τρόπου ζωής.

Σε κάθε χώρα διαφοροποιείται η στρατηγική αντιμετώπισης, για λόγους οικονομίας. Το ετήσιο κόστος στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την αντιμετώπιση του καρκίνου αγγίζει τα 124 δισ. ευρώ. Ενώ, το ετήσιο κόστος ανά καρκινοπαθή ποικίλει σε διάφορες χώρες. Στη Γαλλία φτάνει τα 150 εκατ. ευρώ, στη Γερμανία το ίδιο ενώ στη Λιθουανία τα 35 εκατ. ευρώ.

Από τη  άλλη πλευρά, σύμφωνα με στοιχεία τηςEUROPCARE μειώνονται οι θάνατοι χάρη στις νέες θεραπείες και το έργο των γιατρών. Για παράδειγμα τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι το 1976 το ποσοστό επιβίωσης των ασθενών έφτανε το 50%, το 2000 έφτασε στο 64% και το 2010 στο 68%.

Τι ανεβάζει το κόστος; Tα φάρμακα και ο πληθυσμός που γερνάει. Ευτυχώς όμως, αν και αυξάνεται το κόστος, η έρευνα προοδεύει και τα νέα φάρμακα είναι πιο στοχευμένα  και πιο αποτελεσματικά.

Ανθή Αγγελοπούλου

Με αφορμή την επικείμενη επίσκεψη του πρωθυπουργού, κ. Αλέξη Τσίπρα, στο Υπουργείο Υγείας, κύκλοι της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας επισημαίνουν, ότι πρέπει επιτέλους να αλλάξει σελίδα η φαρμακευτική πολιτική και να υλοποιηθεί στη βάση μιας εθνικής στρατηγικής για την προστασία της Δημόσιας Υγείας και των ασφαλισμένων, την ενίσχυση της Εθνικής Οικονομίας και την απελευθέρωση της Ανάπτυξης. Με δεδομένο ότι οι βασικοί άξονες της φαρμακευτικής πολιτικής είναι η προστασία της Δημόσιας Υγείας, η συγκράτηση της δαπάνης και η ανάπτυξη της εγχώριας φαρμακοβιομηχανίας, το Μνημόνιο απέτυχε και στα τρία.

Η δαπάνη για το σωστά χρησιμοποιούμενο φάρμακο δεν συνιστά κόστος, αλλά επένδυση, καθώς οδηγεί σε περιορισμό των δαπανών υγείας μέσω μείωσης των νοσοκομειακών δαπανών και αύξησης της παραγωγικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι οι φαρμακευτικές ανάγκες των ασθενών δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελούν πεδίο λογιστικών υπολογισμών. Η μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης δεν θα επιτευχθεί μόνο από περικοπές, αλλά κι από την αξιοποίηση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων του φαρμακευτικού κλάδου.

Στην κατεύθυνση αυτή είναι αναγκαία η ανατροπή του ισχύοντος στείρου λογιστικού μοντέλου, το οποίο απειλεί τη βιωσιμότητα της φαρμακευτικής περίθαλψης και αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.

Σύμφωνα με την ΠΕΦ κρίνεται αναγκαία η άμεση υιοθέτηση μέτρων όπως:

Διασφάλιση της πρόσβασης όλων στις αναγκαίες φαρμακευτικές θεραπείες με την κάλυψη των ανασφαλίστων να αποτελεί ζήτημα άμεσης προτεραιότητας καθώς και της πρόσβασης των ασθενών στα αναγκαία καινοτόμα φάρμακα μέσω ενός συστήματος αξιολόγησης των ακριβών φαρμακευτικών θεραπειών.

Άμεση αποκατάσταση του μη βιώσιμου προϋπολογισμού για τα φάρμακα που ισχύει σήμερα, σε ύψος που να προσεγγίζει τον κατά κεφαλή μέσο όρο της ΕΕ.

Υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων με στόχο τον εξορθολογισμό της χρήσης φαρμάκων. Στην κατεύθυνση αυτή, βασική προϋπόθεση αποτελεί η διεύρυνση των Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων και η θέσπιση του Φακέλου Ασθενούς.

Εφαρμογή μιας πολιτικής γενοσήμων μέσω δράσεων ενημέρωσης του κοινού και παροχής των κατάλληλων κινήτρων στους γιατρούς και φαρμακοποιούς για την επιλογή τους.

Αναμόρφωση του ισχύοντος στρεβλού συστήματος τιμολόγησης φαρμάκων που οδήγησε σε ελλείψεις φαρμάκων, χωρίς τις εξοντωτικές μειώσεις που επιβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Η διατήρηση του υπάρχοντος πλαισίου οδηγεί σταδιακά στην υποκατάστασή τους από ακριβότερες θεραπείες, απειλώντας την πρόσβαση των ασθενών στα αναγκαία φάρμακα και επιβαρύνοντας τα ασφαλιστικά ταμεία.

Αναμόρφωση του τρόπου διενέργειας των διαγωνισμών προμήθειας φαρμάκων στα δημόσια νοσοκομεία. Το ισχύον σύστημα δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την απαξίωση των γενοσήμων φαρμάκων, ευνοώντας τη δημιουργία μονοπωλιακών καταστάσεων. Για το λόγο αυτό, κρίνεται αναγκαία η ύπαρξη τουλάχιστον τριών προμηθευτών και η διενέργεια διαγωνισμών εντός ρεαλιστικών νοσοκομειακών προϋπολογισμών για τα φάρμακα.

Υιοθέτηση ενός αναπτυξιακού μοντέλου, το οποίο να αντιμετωπίζει την εγχώρια παραγωγή φαρμάκων ως έναν ισχυρό σύμμαχο, ο οποίος εγγυάται την πρόσβαση των ασθενών σε προσιτά και ποιοτικά φάρμακα, δημιουργώντας συνθήκες ανάπτυξης για τη χώρα. Τα άδικα και οριζόντια μέτρα που εφαρμόστηκαν τα προηγούμενα χρόνια οδήγησαν σε οικονομικό αδιέξοδο ένα κλάδο με σημαντική συμβολή στο ΑΕΠ της χώρας (2,8 δις ετησίως) και στην απασχόληση (55.000 θέσεις εργασίας σε όρους άμεσης και έμμεσης απασχόλησης).

Σε μια κατεύθυνση απελευθέρωσης της δυναμικής της Ελληνικής Φαρμακοβιομηχανίας κρίνεται αναγκαία η άρση των υφιστάμενων αντικινήτρων μέσω:

Διαμόρφωσης ενός αναπτυξιακού μοντέλου, το οποία θα λαμβάνει υπόψη του τις κοστολογημένες προτάσεις της Ελληνικής Φαρμακοβιομηχανίας:

Για κάλυψη του 70% των φαρμακευτικών αναγκών της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και του 50% της νοσοκομειακής περίθαλψης σε χαμηλές τιμές και χωρίς κάποιο επιπλέον κόστος για το κράτος.

Για νέες άμεσες επενδύσεις σε πάγιο εξοπλισμό, σε τεχνολογία αιχμής, σε έρευνα και τεχνογνωσία.

Για ενίσχυση της απασχόλησης με τουλάχιστον 2.000 νέες προσλήψεις και σημαντική αύξηση έμμεσης απασχόλησης.

Στο πλαίσιο της υποχρεωτικής συνταγογράφησης με τη δραστική ουσία, κρίνουμε αναγκαία τη θέσπιση της δυνατότητας να προτείνεται εμπορική ονομασία, όταν ο γιατρός επιλέγει να συνταγογραφήσει γενόσημα φάρμακα, τα οποία αποτελούν και το βασικό πεδίο δραστηριοποίησης της εγχώριας παραγωγής φαρμάκων. Κατά τη διάρκεια του Μνημονίου, παρατηρήθηκε μια εμμονή στο συγκεκριμένο μέτρο, παρά το γεγονός ότι αποτελεί ένα σαφές εμπόδιο στο στόχο αύξησης της χρήσης γενοσήμων. Κι αυτό γιατί η χρήση των γενοσήμων δεν μπορεί να προκύπτει ως αποτέλεσμα θέσπισης νομοθετικών διατάξεων αστυνομικού χαρακτήρα. Η διεθνής εμπειρία έχει δείξει, ότι η διεύρυνση της χρήσης γενοσήμων προκύπτει ως αποτέλεσμα μιας συνειδητής επιλογής του γιατρού, ενός σαφώς ορισμένου κινήτρου για τον φαρμακοποιό και αποδοχής - εμπιστοσύνης από την πλευρά του ασθενούς. Είναι προφανές λοιπόν, ότι κάθε προσπάθεια αύξησης της διείσδυσής τους δεν πρέπει να οικοδομείται, αφαιρώντας την εμπορική τους ονομασία, καθώς αυτή πιστοποιεί ουσιαστικά την ταυτότητά και την αντιλαμβανόμενη αξία τους, στοιχεία μοναδικά τόσο για τους ασθενείς, όσο και για τους γιατρούς. Τα γενόσημα φάρμακα είναι κι αυτά αγαθά, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα.

Διαφοροποίηση του rebate για εγχωρίως παραγόμενα, συσκευαζόμενα ή εισαγόμενα προϊόντα, δεδομένης της σημαντικά υψηλότερης οικονομικής συμβολής της Ελληνικής Φαρμακοβιομηχανίας στα ασφαλιστικά ταμεία.

Εφαρμογή πρακτικών τιμής – όγκου (“price volume”) στη θέση των άδικων και αποσπασματικών μέτρων που επιβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Το κάθε κέντρο κόστους θα πρέπει να επιβαρύνεται σύμφωνα με την αναλογική συμμετοχή του στη διαμόρφωση της σχετικής δαπάνης.

Παροχή κινήτρων στις πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες που επενδύουν στην έρευνα και ανάπτυξη, αλλά και την εγχώρια παραγωγή.

Ενίσχυση του υποστελεχωμένου ΕΟΦ, καθώς επίσης και της Διεύθυνσης Φαρμάκου του ΕΟΠΥΥ.

Ενημερωτικές καμπάνιες για την ορθολογική χρήση όλων των φαρμάκων, η διάθεση των οποίων είναι αναγκαίο να γίνεται μόνο από τα φαρμακεία και να καταχωρείται στο μητρώο των ασφαλισμένων.