Σε μια χώρα που οι εξωσωματικές είναι σε άνοδο, που θέλει να αναπτύξει τον ιατρικό τουρισμό και που διαθέτει περίπου 45 Κέντρα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής δεν υπάρχει σε λειτουργία το αρμόδιο όργανο ελέγχου των προδιαγραφών λειτουργίας τους. Συγκεκριμένα το ιστορικό έχει ως εξής:

Ορίστηκε το προεδρείο της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Στις 7 Μαρτίου 2014 ορίσθηκε για δεύτερη φορά το προεδρείο και τα μέλη της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής από τον πρώην Υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη. Πρόεδρος ανέλαβε ο κ. Αριστείδης Αντσακλής, καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας  του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με αναπληρωτή το Λάμπρο Κοτσίρη, ομότιμο Καθηγητή Νομικής, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Τα υπόλοιπα μέλη της Επιτροπής ήταν οι:

• Κορνηλία  Δελούκα – Ιγγλέση, Καθηγήτρια Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, με αναπληρώτριά της την Καλλιόπη Καλαμπούκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Αστικού - Εμπορικού Δικαίου στο ΤΕΙ Μακεδονίας.
• Δημήτριο Λουτράδη, Καθηγητής Μαιευτικής- Γυναικολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με αναπληρωτή του τον Απόστολο Καπώνη, Επίκουρο Καθηγητή Μαιευτικής – Γυναικολογίας, της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών.
• Εμμανουήλ Καναβάκη, Καθηγητής Ιατρικής Γενετικής, Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με αναπληρωτή του τον Κωνσταντίνο Πάγκαλο, τ. Αναπληρωτή Καθηγητή Ιατρικής Γενετικής, στο Πανεπιστήμιο Παρισίων V.
• Εμμανουήλ Λασκαρίδη, Νομικό, ειδικό επιστήμονα της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, με αναπληρώτριά του την Μαρία Κανελλοπούλου – Μπότη, Νομικό, Επίκουρη Καθηγήτρια στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, με γνωστικό αντικείμενο στο Δίκαιο της Πληροφορίας, με έμφαση στην πνευματική ιδιοκτησία και την προστασία  προσωπικών δεδομένων.
• Σπυρίδων Σαρρής, Ιατρό Μαιευτήρα – Γυναικολόγο, με αναπληρωτή του τον Παναγιώτη Σκολαρίκο, Συντονιστή Διευθυντή Μαιευτικής του Γ.Ν.Μ.Α «ΕΛΕΝΑ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ».
• Μαρία Αδαμοπούλου, Μοριακό Βιολόγο – Μικροβιολόγο, M.S. Ph.D, με αναπληρωτή της το Μιχάλη Πελεκάνο, Κλινικό Εμβρυολόγο.
• Σμαρούλα Παντελή, Ιατρική Ψυχολόγο, με αναπληρώτριά της τη Μερόπη Μιχαλέλη, Ψυχαναλύτρια, Μέλος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ενώσεως (Ι .Ρ.Α.).
• Κατραβά Βασιλική, Ιδιωτική υπάλληλο, με αναπληρώτριά της, την  Πατρίνα Παπαρηγοπούλου, Νομικό, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Παρόλα αυτά η Αρχή δεν δούλεψε ποτέ και κανένας έλεγχος δεν έγινε στα Κέντρα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής στη χώρα μας.

Τραγικά τα λάθη του Υπουργείου Υγείας απέναντι στην εξωσωματική γονιμοποίηση!

Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έλληνες επιστήμονες καθώς και οι εξελίξεις στο τομέα εξωσωματικής γονιμοποίησης συζητήθηκαν για πρώτη φορά στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εξωσωματικής Γονιμοποίησης, το οποίο διοργανώνει η Ελληνική Εταιρία Ιατρών Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, που έγινε σε συνεργασία με την Πανελλήνια Ένωση Κλινικών Εμβρυολόγων, το Νοεμβρίου του 2013 με τίτλο : "ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ  ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ".

Ο Πρόεδρος του συνεδρίου Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρωτοπόρος της μεθόδου εξωσωματικής στη χώρα μας, κ. Θέμης Μαντζαβίνος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι η Εθνική Ανεξάρτητη Αρχή που ασχολούνταν με θέματα εξωσωματικής γονιμοποίησης ξεκίνησε τη λειτουργία της για πρώτη φορά το 2005, έμεινε σε λειτουργία 5 χρόνια, αλλά το 2010 τα μέλη της παραιτήθηκαν, γιατί και οι 4 υπουργοί που πέρασαν από το υπουργείο Υγείας στο διάστημα αυτό, αδιαφόρησαν με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η λειτουργία της, γιατί στερείτο ακόμα και γραμματειακής υποστήριξης.

Σύμφωνα με τον καθηγητή του ΑΠΘ Θεσσαλονίκης κ. Βασίλη Ταρλατζή η εισήγηση που έκαναν η Ελληνική Εταιρία Ιατρών Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, και η Πανελλήνια Ένωση Κλινικών Εμβρυολόγων στον Υπουργό Υγείας για επαναπροσδιορισμό της Αρχής και επαναλειτουργία της απέφερε τα χειρότερα, αφού το Υπουργείο αποφάσισε να την επαναλειτουργήσει τοποθετώντας στις θέσεις του προέδρου και αναπληρωτή προέδρου ανθρώπους που δεν έχουν γνώση εξωσωματικής γονιμοποίησης. Τα Υπουργείο δεν έλαβε υπόψη του το Νόμο 3305, όπου το άρθρο 21 στην παράγραφο 1 ορίζει ότι αυτές οι θέσεις πρέπει να καταλαμβάνονται από άτομα που διαθέτουν πείρα στην εξωσωματική γονιμοποίηση.

Για το λόγο αυτό οι 3 συναρμόδιες εταιρείες εξωσωματικής γονιμοποίησης απέστειλαν πρόσφατα επιστολή στον πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά καθώς και σε όλο το Κοινοβούλιο ζητώντας την επανεξέταση των 2 προτεινόμενων προσώπων για τις θέσεις του προέδρου και αναπληρωτή προέδρου τη Εθνικής Ανεξάρτητης Αρχής.

Ανάλγητο το κράτος στον τομέα εξωσωματικής

Η αναλγησία του κράτους όσον αφορά το φλέγον αίτημα των 200.000 υπογόνιμων ζευγαριών που ζητούν κάλυψη φαρμάκων για να μπουν στις προσπάθειες της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια σε μείωση γεννήσεων επίσης σε μείωση των εσόδων του κράτους, αφού σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του καθηγητή οικονομικών της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας κ. Νίκου Μανιαδάκη, κάθε παιδί που γεννιέται με εξωσωματική αποφέρει στον εθνικό προϋπολογισμό 60.000€ στη ζωή του. Με τις 3.000 γεννήσεις που έχουμε τα έσοδα θα έφταναν στα 180 εκατ. ευρώ.

Η αναμονή για έγκριση της δαπάνης για εξωσωματική γονιμοποίηση, στις αρμόδιες επιτροπές του ΕΟΠΥΥ, ξεπερνά τους 10 μήνες και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και τον ένα χρόνο. Και όλα αυτά όταν ρατσιστικά το κράτος απαιτεί τη γυναίκα να είναι παντρεμένη και μόνο τότε και πριν την ηλικία των 40 ετών. Έτσι αποκλείονται μεγαλύτερης ηλικίας και όσες έχουν σύντροφο ή μη και ζητούν σπέρμα από τράπεζες σπέρματος.

Η γραφειοκρατία και η οικονομική κρίση, αποτελούν τροχοπέδη για τις γυναίκες ηλικίας άνω των 38 ετών, που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί μέσω της εξωσωματικής γονιμοποίησης, ενώ για τις γυναίκες ηλικίας άνω των 40 ετών το όνειρο αυτό παγιδεύεται στα γρανάζια του ΕΟΠΥΥ όπως τόνισε τόσο ο πρόεδρος του πρώτου αν και με καθυστέρηση παρουσίασης συνεδρίου υποβοηθούμενης αναπαραγωγής κ. Θέμης Μαντζαβίνος όσο και ο για χρόνια ειδικός της επιτροπής για την εξωσωματική γονιμοποίηση κ.Ταρλατζής.

Στο μεταξύ οι γεννήσεις στην Ελλάδα συνεχώς πέφτουν ήδη η περασμένη χρονιά σημείωσε μείων 6.000 και οι κύκλοι εξωσωματικής ήταν 12.000 εκ των οποίων επιτυχείς οι 3.000, όταν το Ισραήλ με λιγότερο πληθυσμό από την Ελλάδα σημείωσε 29.000 κύκλους που ποντάρει σε αύξηση του πληθυσμού του κατά 5%.

Το κόστος για το κράτος είναι μόλις 16 εκατ. ευρώ αν εγκρίνει όλες τις αιτήσεις από τις υπολειτουργούσες επιτροπές του, όταν το σύνολο της υγείας είναι 2,8 δις ευρώ.

Τεράστιο πρόβλημα από τη συνταγογράφηση φαρμάκων που φτάνει από 500 έως 2.500€.

Ο πλέον ειδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση καθηγητής κ. Βασίλειος Αθανασίου τόνισε ότι η εξωσωματική στις μέρες μας είναι υπόθεση ιδιωτικών κυρίως κέντρων που σηκώνουν το βάρος των 85-90% των επιτυχημένων κυήσεων αλλά που θεωρούνται οι πρωτοπόροι όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

 Ο κ. Αθανασίου είπε ότι η επιτυχία της κάθε προσπάθειας έγκειται στο ότι κάθε γυναίκα αντιμετωπίζεται σαν μοναδικότητα γιατί άλλωστε ο κάθε οργανισμός είναι μοναδικός. Το ότι το κράτος απαιτεί η κάθε προσπάθεια να έχει χρονική διαφορά 4 μήνες είναι εντελώς αυθαίρετη. Όσο για την τρίτη προσπάθεια θέλει τη μεσολάβηση ενός έτους. Έτσι τα περισσότερα ζευγάρια πληρώνουν προσπάθειες και φάρμακα από την τσέπη του και η αποζημίωση του κράτους δεν ξεπερνάει τα 350€. Επιπλέον αν χρειαστεί φάρμακα ο άντρας δεν αποζημιώνονται. Η μονογονεική οικογένεια προστατεύεται όχι όμως και η μονομερής εξωσωματική.

Το κράτος αρνείται τη στήριξη της γυναίκας ειδικά τώρα που τα φάρμακα είναι πιο εξελιγμένα δεν υπάρχει κίνδυνος καρκίνου μαστού ή ωοθηκών αντιθέτως γυναίκες που είχαν προβληθεί πριν μπουν στη διαδικασία της εξωσωματικής διατήρησαν το δικαίωμά τους να γίνουν μητέρες και πολλές από αυτές το κατάφεραν. Πρόσφατα, μάλιστα, γεννήθηκε το πρώτο παιδί στην Ελλάδα από παιδί που το ίδιο είχε γεννηθεί με εξωσωματική γονιμοποίηση. Φαίνεται δηλαδή, ότι στα παιδιά που γεννιούνται με τη μέθοδο αυτή, δεν μεταβιβάζονται προβλήματα που πιθανόν είχαν οι γονείς τους προκειμένου να τεκνοποιήσουν.

Τεράστια ποσά χάνει το κράτος από τον ιατρικό τουρισμό στην εξωσωματική

Αποτέλεσμα όλου αυτού του αρνητικού και λάθος καθεστώτος αναγκάζει τα ζευγάρια να φεύγουν στο εξωτερικό . Χώρες όπως η Ισπανία, το Βέλγιο και η Τσεχία έχουν μεγάλη αποδοχή. Η Ισπανία για παράδειγμα δέχεται 11.000 ζευγάρια ετησίως, δηλαδή 22.000 άτομα για διαμονή. Αν στα έσοδα του κράτους από τη διαμονή και τη διατροφή προσθέσουμε και τα έσοδα της εξωσωματικής καταλαβαίνουμε πόσο αποδοτική είναι η μέθοδος και πόσο στηρίζει τον ιατρικό τουρισμό. Το τραγικό σε αυτή την περίπτωση είναι ότι το κόστος στη χώρα μας είναι πολύ μικρότερο και η και από την Ευρώπη και από την Αμερική και η ποιότητα παροχής υπηρεσιών υψηλότερη. Επίσης, διαθέτουμε στο τομέα της εξωσωματικής επιστήμονες διεθνώς αναγνωρισμένους.

Από το 1978, που γεννήθηκε το 1ο παιδί με τη μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης, μέχρι σήμερα, έχουν γεννηθεί περίπου 5 εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα, η μέθοδος εφαρμόζεται τα τελευταία 25 χρόνια και έχουν γεννηθεί περίπου 50.000 παιδιά, δηλαδή το 3-5% των γεννήσεων κάθε χρόνο προέρχεται από εξωσωματική γονιμοποίηση.

Πρόταση για ανασύσταση της Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Στο εν λόγω συνέδριο, μίλησε για την σύσταση, λειτουργία, εγκατάλειψη και απαξίωση της Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής η πρώτη και μοναδική Πρόεδρος της Αρχής, Καθηγήτρια Ξ. Σκορίνη-Παπαρρηγοπούλου, η οποία το χαρακτήρισε «ρέκβιεμ»… Η Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής γεννήθηκε με αποστολή την εποπτεία της εφαρμογής των ν. 3089/2002 και 3305/2005 και γενικότερα τον έλεγχο του ευαίσθητου πεδίου της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Η Αρχή άρχισε να λειτουργεί τον Δεκέμβριο 2005 με μέλη ( 8 τακτικά, 8 αναπληρωματικά, ο Πρόεδρος και ο Αναπληρωτής του) που είχαν άριστη επιστημονική γνώση του πεδίου και κύρος. Όλων οι ιδιότητες προβλέπονται από το ν. 3305/2005 και στα πρώτα μέλη ήταν η Καθηγήτρια Έ. Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη και ο Καθηγητής Θ. Παπαχρίστου.

Η εν λόγω Αρχή αποτελεί Ανεξάρτητη Διοικητική Αρχή με αρμοδιότητες εποπτικές, γνωμοδοτικές και ελεγκτικές: όπως είναι η χορήγηση και ανάκληση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας μονάδων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και τραπεζών κρυοσυντήρησης και ο έλεγχός τους, η χορήγηση άδειας για διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας σε ανθρώπινους γαμέτες, η χορήγηση άδειας για διενέργεια προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης για πρόληψη γενετικών νοσημάτων, η χορήγηση άδειας υποβολής σε εξωσωματική γονιμοποίηση οροθετικών ατόμων, η καταγγελία στις δικαστικές αρχές τυχόν παραβάσεων του νόμου, αλλά και η επιβολή διοικητικών κυρώσεων σε περίπτωση παραβάσεως και τέλος, η τήρηση εθνικών μητρώων στα οποία θα καταγράφονταν τα αποτελέσματα σε εθνικό επίπεδο της εφαρμογής της εξωσωματικής γονιμοποίησης σε όλες τις μονάδες ανά την Ελλάδα και το έργο της καταγραφής των απόρρητων στοιχείων δοτών και ληπτών γεννητικού υλικού.

Η Αρχή λειτούργησε αδιάλειπτα επί 4,5 χρόνια. Συνέταξε και δημοσίευσε στο ΦΕΚ τον Κανονισμό λειτουργίας της και κατέθεσε στις υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας για προώθηση το σχέδιο 3 προεδρικών διαταγμάτων, ωστόσο εξαιτίας της παντελούς έλλειψης ενδιαφέροντος από την πλευρά των ιθυνόντων, μόνο το ένα ολοκληρώθηκε.

Η Αρχή επίσης εξέδωσε δύο αποφάσεις στο ΦΕΚ για φλέγοντα θέματα: όπως είναι οι προϋποθέσεις τεχνητής γονιμοποίησης σε οροθετικά άτομα και η αποζημίωση για δότες γεννητικού υλικού και μία Οδηγία στο ΦΕΚ για δωρεά ωαρίων. Επιπροσθέτως, χορήγησε 4 άδειες για μεγάλες επιστημονικές έρευνες στο Ινστιτούτο Τεχνολογικής Έρευνας της Κρήτης, το Ανοσοβιολογικό τμήμα του Μαιευτηρίου Έλενα, τη μαιευτική κλινική του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και το Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής του Νοσοκομείου Παίδων. Ωστόσο απορρίφθηκε άδεια από την Αρχή και τούτο διότι η προτεινόμενη έρευνα υπέκρυπτε αναπαραγωγική κλωνοποίηση. Επιπλέον, εξέδωσε γνωμοδοτήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα των μονάδων και απάντησε σε πολλά ερωτήματα των μονάδων και των γιατρών.

Στο τέλος άρχισε να συντάσσει τον Κώδικα Δεοντολογίας της. Όλες οι παραπάνω πολύ σημαντικές ενέργειες της Αρχής είχαν σκοπό στο να μπει τάξη στο πεδίο της εξωσωματικής γονιμοποίησης και να περιοριστεί η ανομία που επικρατούσε μέχρι το 2005 στο πεδίο αυτό. Δυστυχώς, οι αρμόδιοι φορείς δεν ενδιαφέρθηκαν για το θεσμικό ρόλο και τις δραστηριότητες της Αρχής, με θλιβερό αποτέλεσμα τελικά την απαξίωση του έργου της Αρχής και τη διαρκή παρεμπόδιση κάθε δραστηριότητάς της. Ουδέποτε ακούστηκαν οι εκκλήσεις των μελών της Αρχής προς τους εκάστοτε Υπουργούς για γραμματειακή τουλάχιστον υποστήριξη στο λαμπρό, δύσκολο και αξιέπαινο έργο της Αρχής. Άλλωστε, τα μέλη της Αρχής δεν πληρώθηκαν ποτέ τις νόμιμες αποδοχές τους και πλήρωναν μόνοι τους τα έξοδα όπως είναι για παράδειγμα η αμοιβή λογιστή. Στην τελευταία φάση λειτουργίας της Αρχής τα μέλη αντιμετώπισαν αδιαφορία από τους αρμόδιους φορείς, οι οποίοι έφτασαν να αμφισβητήσουν επίσημα το ρόλο και τις αρμοδιότητες της Αρχής. Έτσι με την πάροδο του χρόνου, αυτή η στάση της Διοίκησης και πολιτικής ηγεσίας οδήγησε τον Ιούνιο 2010 σε παραίτηση. Συνεπώς, μη υπάρχουσας Αρχής, η εφαρμογή της εξωσωματικής γονιμοποίησης επέστρεψε στο παλιό καθεστώς αυθαιρεσίας, κάτι που σημαίνει ότι κατέστη ανέφικτη η αδειοδότηση των μονάδων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και των τραπεζών κρυοσυντήρησης. Ποτέ δεν ξεκίνησε η εθνική καταγραφή των αποτελεσμάτων της εξωσωματικής γονιμοποίησης σε εθνικό επίπεδο, κατέστη ανέφικτη κάθε ερευνητική δραστηριότητα και έμειναν εκκρεμή όλα τα ερευνητικά πρωτόκολλα που έχουν εγκριθεί.

Στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων κατέθεσε ο Πρόεδρος του ΙΣΑ

Τις θέσεις του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών κατέθεσε πριν μερικούς μήνες, στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής με αφορμή τη συζήτηση επί του νομοσχεδίου για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ), ο Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γιώργος Πατούλης.

Ο κ. Πατούλης τόνισε την αναγκαιότητα του θεσμού των Μονάδων Ημερήσιας Νοσηλείας (ΜΗΝ), σημειώνοντας ότι το κατατεθέν νομοσχέδιο συμπεριλαμβάνει διάταξη για τις ΜΗΝ, με την οποία απλουστεύεται η διαδικασία έκδοσης των αναγκαίων κανονιστικών πράξεων ενεργοποίηση τους, κάτι πολύ σημαντικό για την εξοικονόμηση πόρων στην υγεία, τη γρήγορη διακίνηση των ασθενών και τον περιορισμό των νοσοκομειακών λοιμώξεων.

Παράλληλα, επεσήμανε την αναγκαιότητα αδειοδότησης με πιστοποιημένο τρόπο των Κέντρων Εξωσωματικής Γονιμοποίησης για να διασφαλιστεί η λειτουργία τους μέσα από ένα θεσμοθετημένο νομικό πλαίσιο.

Ανθή Αγγελοπούλου