Η Σουηδική Ακαδημία Επιστημών ανακοίνωσε την Τρίτη 8 Οκτωβρίου 2013) το βραβείο Nobel Φυσικής που απονέμεται, από κοινού στους Francois Englert και Peter W. Higgs "για την θεωρητική ανακάλυψη μηχανισμού που συνεισφέρει στην κατανόηση της γέννησης της μάζας των υποατομικών σωματιδίων, και ο οποίος (μηχανισμός) πολύ πρόσφατα επιβεβαιώθηκε με την ανακάλυψη του προβλεπόμενου στοιχειώδους σωματιδίου από τα πειράματα ATLAS και CMS στον Μεγάλο Αδρονικό Επιταχυντή LHC (Large Hadron Collider) του CERN". Η ανακοίνωση της ανακάλυψης από το ATLAS και το CMS έγινε στις 4 Ιουλίου του 2012.
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός προτάθηκε το 1964 σε δύο ανεξάρτητες επιστημονικές δημοσιεύσεις. Η μία από τους Βέλγους Robert Brout και Francois Englert, και η άλλη από τον Βρετανό Peter Higgs. Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει μια συνεπή θεωρητική περιγραφή του κόσμου των υποατομικών σωματιδίων, τα περισσότερα των οποίων έχουν μάζα. Μια τρίτη δημοσίευση, από τους Αμερικανούς Gerald Guralnik και Carl Hagen και το Βρετανό Tom Kibble συνέβαλλε στην ανάπτυξη αυτής της νέας ιδέας που βρίσκεται πλέον στην καρδιά του Καθιερωμένου Προτύπου, το οποίο αποτελεί ένα εκπληκτικά επιτυχές μοντέλο περιγραφής των στοιχειωδών σωματιδίων και έχει ελεγχθεί σχολαστικά από τα πειράματα πολλών ετών. Το αποτύπωμα αυτού του μηχανισμού είναι η παρουσία ενός νέου στοιχειώδους σωματιδίου, του επονομαζόμενου σωματιδίου Higgs, το οποίο διέφευγε της παρατήρησης στην προηγούμενη γενιά των πειραμάτων.
Το σωματίδιο Higgs ανακαλύφθηκε από τα πειράματα ATLAS και CMS, το καθένα από τα οποία περιλαμβάνει πάνω από 3.000 άτομα απ’ όλο τον κόσμο. Ο ATLAS και το CMS είναι πολύπλοκα όργανα (ανιχνευτές σωματιδίων) που μελετούν συγκρούσεις πρωτονίων στον Μεγάλο Αδρονικό Επιταχυντή LHC (Large Hadron Collider) στο CERN, που ο ίδιος (ο επιταχυντής) αποτελεί ένα εξαιρετικά πολύπλοκο όργανο το οποίο κατασκεύασαν πολλά άτομα από διάφορα ερευνητικά κέντρα. Έλληνες επιστήμονες από σχεδόν όλα τα Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα της χώρας (ΕΚΠΑ, Δημόκριτος, ΕΚΠΑ, ΕΜΠ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) συμμετέχουν ενεργά στα δύο παραπάνω πειράματα και συνεισέφεραν στην κατασκευή και ομαλή λειτουργία αυτών των πειραμάτων.
Η ανακάλυψη του σωματιδίου Higgs αποτελεί από τη μια πλευρά έναν θρίαμβο της διανοητικής προσέγγισης στην κατανόηση της φύσης (πρόβλεψη νέου σωματιδίου που ολοκληρώνει με επιτυχία ένα μοντέλο) και από την άλλη την κορύφωση των προσπαθειών πολλών επιστημόνων από όλο τον κόσμο που συνέβαλλαν στην παρατήρησή του.
