Μια νέα δραστική ουσία η dolutegravir της εταιρείας ViiV Healthcare πήρε έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αντιμετώπιση του HIV. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα αναστολέα της ιντεγκράσης, όπου σε συνδυασμό με άλλα αντιρετροϊικά φαρμακευτικά προϊόντα βοηθά στη θεραπεία ενηλίκων και εφήβων ηλικίας άνω των 12 ετών που έχουν προσβληθεί από τον ιό HIV.

Το πρόγραμμα κλινικής ανάπτυξης του είχε εκτεταμένο εύρος, συμπεριλαμβάνοντας άτομα με HIV που δεν είχαν λάβει θεραπεία στο παρελθόν (πρωτοθεραπευόμενα), άτομα που είχαν ήδη λάβει θεραπεία στο παρελθόν με άλλα φάρμακα κατά του HIV (προθεραπευμένα), καθώς και άτομα που είχαν μολυνθεί με ιό, ο οποίος είχε ήδη αναπτύξει αντοχή σε παλαιότερα διαθέσιμους αναστολείς της ιντεγκράσης. Η υποβολή που υποστηρίζει τη πρόσφατη έγκριση περιελάμβανε στοιχεία από τέσσερις πιλοτικές κλινικές μελέτες Φάσης III στις οποίες 2.557 ενήλικες έλαβαν θεραπεία με dolutegravir ή με φάρμακο σύγκρισης. Η υποβολή περιελάμβανε, επίσης, στοιχεία από μία πέμπτη μελέτη σε παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω.

Η πρόσφατη έγκριση του dolutegravir αποτελεί την Ευρωπαϊκή διοικητική άδεια για την κυκλοφορία του φαρμάκου σε κάθε χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ θα είναι διαθέσιμο σε κάθε χώρα με την ολοκλήρωση των αντίστοιχων διαδικασιών τιμολόγησης και αποζημίωσης και η κυκλοφορία του σε κάποιες από τις πρώτες χώρες αναμένεται στο άμεσο μέλλον. Στην Ελλάδα αναμένεται να κατατεθεί αίτηση τιμής και αποζημίωσης εντός του 2014.

Η αποτελεσματικότητα του – ως «τρίτου παράγοντα» – ήταν στατιστικά ανώτερη σε σχέση με το φάρμακο σύγκρισης σε δύο πιλοτικές μελέτες Φάσης III και μη κατώτερη σε μία τρίτη συγκριτική μελέτη. Σε κλινικές μελέτες, είχε χαμηλά ποσοστά διακοπής λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών (1-3%) τόσο σε πρωτοθεραπευόμενους όσο και σε προθεραπευμένους ασθενείς.

Σύμφωνα με τον Ιατρικό Διευθυντή της ViiV Healthcare, Dr John Pottage η θεραπεία για τον HIV δεν ακολουθεί τη λογική «ένα μέγεθος για όλους» – ιδίως τώρα που η θεραπεία αποτελεί κάτι με το οποίο οι ασθενείς θα πρέπει να ζήσουν για πολλά χρόνια. Όπως είπε ο Dr Pottage «Συνεχίζουμε να βρίσκουμε μετρήσιμες κλινικές διαφορές μεταξύ των θεραπειών που διατίθενται σήμερα για χρήση σε συνδυασμό με άλλα για την καταπολέμηση του HIV. Χρησιμοποιώντας τα κλινικά στοιχεία του dolutegravir, οι γιατροί και τα άτομα με HIV μπορούν να κατανοήσουν πλήρως την αποτελεσματικότητα του έναντι του ιού και το προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών που μπορεί να παρουσιάσει».

Το προφίλ ασφάλειας βασίζεται σε συγκεντρωτικά δεδομένα από κλινικές μελέτες Φάσης IIb και Φάσης III που διεξήχθησαν σε 980 ασθενείς που δεν είχαν λάβει θεραπεία στο παρελθόν, 357 που είχαν λάβει θεραπεία στο παρελθόν αλλά δεν είχαν εκτεθεί σε αναστολείς της ιντεγκράσης και 234 ασθενείς που εμφάνισαν αποτυχία σε προηγούμενη θεραπεία η οποία περιελάμβανε έναν αναστολέα της ιντεγκράσης (συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης αντοχής στην κατηγορία των ιντεγκρασών). Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες που προκύπτουν στη θεραπεία ήταν ναυτία (15%), διάρροια (16%) και κεφαλαλγία (14%). Η πιο σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια που παρατηρήθηκε σε έναν μεμονωμένο ασθενή ήταν αντίδραση υπερευαισθησίας, η οποία περιελάμβανε εξάνθημα και σοβαρές επιδράσεις στο ήπαρ.

Το dolutegravir αναστέλλει ένα ένζυμο το οποίο χρησιμοποιείται από τον ιό του HIV κατά τον κύκλο της αναπαραγωγής του και είναι γνωστό ως ιντεγκράση. Με τη σύνδεσή του στο σημείο δράσης της ιντεγκράσης, εμποδίζει το στάδιο «μεταφοράς κλώνου» της διαδικασίας αναπαραγωγής του HIV – σταματώντας το σχηματισμό νέου ιού από το ιικό DNA. Η συνιστώμενη δόση του φαρμάκου για τους περισσότερους ασθενείς είναι ένα δισκίο των 50 mg μία φορά την ημέρα. Για ασθενείς με τεκμηριωμένη ή κλινικά ύποπτη αντοχή στην κατηγορία των ιντεγκρασών, ή σε περίπτωση συγχορήγησης ορισμένων φαρμάκων, η συνιστώμενη δόση του είναι 50 mg δύο φορές την ημέρα.

Σημαντικές Πληροφορίες για την Ασφάλεια του στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Κατά την απόφαση για χρήση του dolutegravir σε περίπτωση αντοχής στην κατηγορία των ιντεγκρασών θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η δράση του dolutegravir μειώνεται σημαντικά για ιικά στελέχη που υποκρύπτουν την μετάλλαξη Q148 μαζί με δύο ή περισσότερες δευτερογενείς μεταλλάξεις από τις G140A/C/S, E138A/K/T, L74I. Δεν έχει διευκρινιστεί ο βαθμός στον οποίο το dolutegravir παρέχει πρόσθετη αποτελεσματικότητα σε περίπτωση τέτοιου είδους αντοχής στην κατηγορία των ιντεγκρασών.

Η συγχορήγηση του dolutegravir με dofetilide αντενδείκνυται.

Έχουν αναφερθεί αντιδράσεις υπερευαισθησίας με το dolutegravir, οι οποίες χαρακτηρίζονταν από εξάνθημα, συστηματικές εκδηλώσεις και ορισμένες φορές, δυσλειτουργία οργάνων, συμπεριλαμβανομένων σοβαρών ηπατικών αντιδράσεων. Το dolutegravir και οι λοιποί ύποπτοι παράγοντες θα πρέπει να διακόπτονται αμέσως αν εμφανιστούν σημεία ή συμπτώματα αντιδράσεων υπερευαισθησίας.

Σε ασθενείς με HIV λοίμωξη και σοβαρή ανοσοανεπάρκεια κατά την έναρξη συνδυαστικής αντιρετροϊκής θεραπείας (CART), μπορεί να εμφανιστεί φλεγμονώδης αντίδραση σε ασυμπτωματικά ή υπολειμματικά ευκαιριακά παθογόνα και να προκαλέσει σοβαρές κλινικές παθήσεις ή επιδείνωση των συμπτωμάτων. Κατά κανόνα, τέτοιες αντιδράσεις παρατηρούνται εντός των πρώτων εβδομάδων ή μηνών από την έναρξη της CART.

Αυξήσεις στις ηπατικές βιοχημικές εξετάσεις συμβατές με σύνδρομο ανοσολογικής αποκατάστασης παρατηρήθηκαν σε ορισμένους ασθενείς με συλλοίμωξη με ηπατίτιδα B και/ή C κατά την έναρξη της θεραπείας με dolutegravir.

Οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται ότι το dolutegravir ή οποιαδήποτε άλλη αντιρετροϊική θεραπεία δεν θεραπεύει τη λοίμωξη από τον HIV και ότι μπορούν ακόμη να αναπτύξουν ευκαιριακές λοιμώξεις και άλλες επιπλοκές της λοίμωξης από τον HIV.

Σε περίπτωση αντοχής στην κατηγορία των ιντεγκρασών, θα πρέπει να αποφεύγονται παράγοντες που μειώνουν την έκθεση στο dolutegravir. Αυτό περιλαμβάνει τη συγχορήγηση με φαρμακευτικά προϊόντα που μειώνουν την έκθεση στο dolutegravir. Επίσης, οι συγκεντρώσεις της μετφορμίνης ενδέχεται να αυξηθούν από το dolutegravir.

Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις οστεονέκρωσης σε ασθενείς με προχωρημένη νόσο από HIV και/ή μακροχρόνια έκθεση σε CART. Στους ασθενείς θα πρέπει να δίδεται η οδηγία να ζητούν τη συμβουλή ιατρού εάν εμφανίσουν ενοχλήσεις και άλγος στις αρθρώσεις, δυσκαμψία των αρθρώσεων ή δυσκολία στην κίνηση.