Η θεραπεία του μελανώματος έχει μπει στο στόχαστρο πολλών επιστημόνων καθώς και φαρμακευτικών εταιρειών τα τελευταία χρόνια. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες καθώς τα περιστατικά μελανώματος έχουν αυξητική τάση σε παγκόσμιο επίπεδο. Μόνο στην Ευρώπη, σύμφωνα με το International Agency for Research on Cancer κάθε χρόνο καταγράφονται 100.000 νέα περιστατικά. Στη χώρα μας διαγιγνώσκονται 500 νέες περιπτώσεις κάθε χρόνο. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο μελανωματικός καρκίνος όταν διαγιγνώσκεται σε π΄ρωιμο στάδιο η ίαση είναι πιθανή με τη χειρουργική αφαίρεση του μελανώματος. Δυστυχώς όμως όταν η διάγνωση γίνεται σε προχωρημένο στάδιο μπορεί να έχει μεταστάσεις σε εσωτερικά όργανα ενώ δυστυχώς, συνδέεται με πτωχή πρόγνωση. Τα 5-ετή ποσοστά επιβίωσης για το προχωρημένο μελάνωμα (Στάδιο 4) εκτιμώνται στο 15 με 20% στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο 5 με 22% στην Ευρώπη. Επομένως, η πρόληψη είναι το πλέον, σταθερό και αποτελεσματικό εργαλείο που διαθέτουμε σήμερα για να αντιμετωπίσουμε το μελάνωμα.

Η φαρμακευτική εταιρεία MSD πήρε πρόσφατα έγκριση και από τον EMA της Ευρώπης, για μια νέα θεραπεία κατά του προχωρημένου μελανώματος. Πρόκειται για το pembrolizumab, ένα εξανθρωποιημένο μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο αποτελεί την πρώτη και μοναδική θεραπεία που πήρε έγκριση και στα 28 κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τους ειδικούς είναι ένα καινοτόμο φάρμακο που μπλοκάρει το κυτταρικό μονοπάτι που είναι γνωστό ως PD-1 (programmed cell death). Το PD-1 περιορίζει το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς να επιτεθεί στα κύτταρα του μελανώματος.

Ο ΕΜΑ έδωσε έγκριση καθώς σύμφωνα με τα κλινικά αποτελέσματα η χρήση του pembrolizumab έδειξε σημαντική βελτίωση συγκριτικά με τις άλλες θεραπείες. Ασθενείς που είχαν προηγούμενα λάβει άλλες θεραπείες και είχαν υποτροπιάσει, ανταποκρίθηκαν σε ένα ποσοστό 38%. Το 60% δε των ασθενών επιβίωσε πέραν των 18μηνών. Επιπροσθέτως, έδειξε εντυπωσιακά καλύτερα αποτελέσματα στις ανταποκρίσεις, στο ελεύθερο νόσου διάστημα και στην επιβίωση με καλή ανοχή.

Σύμφωνα με τον κύριο Δημήτρη Μπαφαλούκο, ογκολόγο – παθολόγο, διευθυντή του Νοσοκομείου METROPOLITAN και πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρίας Μελέτης Μελανώματος, «μια νέα εποχή επιτυχούς θεραπείας του μελανώματος έχει ξεκινήσει και η συνεχής και διαρκής έρευνα της ανοσοθεραπείας σε συνδυασμό με άλλες ειδικές θεραπείες θα βελτιώσει ακόμη περισσότερο τα αποτελέσματα, έτσι ώστε να επιτευχθεί ο απώτερος στόχος που είναι η μετατροπή του μεταστατικού μελανώματος σε χρόνια ή/και ιάσιμη νόσο».

Να θυμίσουμε ότι το pembrolizumab ήδη στις ΗΠΑ και στον Καναδά, καθώς ο FDA το έχει χαρακτηρίζοντάς το «καινοτόμα θεραπεία για το προχωρημένο μελάνωμα» (breakthrough therapy).

Ανθή Αγγελοπούλου

Έγκριση κυκλοφορίας έλαβε από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) το pembrolizumab της MSD. To pembrolizumab αποτελεί την πρώτη anti-PD-1 θεραπεία που εγκρίνεται στις ΗΠΑ, συνεισφέροντας σημαντικά στην κάλυψη μιας επείγουσας ιατρικής ανάγκης που υπήρξε μέχρι σήμερα.

Η συγκεκριμένη έγκριση αφορά δόση 2 mg/kg κάθε τρεις εβδομάδες για ασθενείς με μη-εγχειρήσιμο ή μεταστατικό μελάνωμα, οι οποίοι είχαν λάβει θεραπεία με ipilimumab αλλά και μετά από επιπλέον λήψη αναστολέα BRAF για εκείνους που είναι θετικοί στη μετάλλαξη BRAF V600. Η ένδειξη αυτή έγινε δεκτή κάτω από συνθήκες ταχείας έγκρισης, με βάση την ανταπόκριση του όγκου στη θεραπεία, καθώς και τη διάρκεια της ανταπόκρισης.

Το προηγούμενο διάστημα ο FDA είχε δώσει στο pembrolizumab το χαρακτηρισμό της Επαναστατικής Θεραπείας για το προχωρημένο μελάνωμα, με βάση τη σημαντικότητα των πρώιμων ευρημάτων των μελετών και, κυρίως, την επείγουσα ιατρική ανάγκη. Η συνιστώμενη δόση των 2 mg/kg βασίστηκε σε δεδομένα από 89 ασθενείς, στους οποίους η συνολική ανταπόκριση έφτασε το 24% και η διάρκεια της ανταπόκρισης στους ασθενείς που ανταποκρίθηκαν, μέχρι τη στιγμή της ανάλυσης, είχε εύρος 1,4+ μέχρι 8,5+ μήνες.

Οι εν εξελίξει κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙ και ΙΙΙ της MSD στο προχωρημένο μελάνωμα είναι σχεδιασμένες να παρέχουν επιπλέον επιβεβαιωτικά στοιχεία για το pembrolizumab σε αυτήν την ένδειξη.

Σύμφωνα με τους ειδικούς η προστασία ενός βρέφους κατά τους 6 πρώτους μήνες της ζωής του από τον ήλιο θα του εξασφαλίσει την πιθανότητα ελάττωσης ενός μελλοντικού μελανώματος σε ποσοστό 78%.

Όπως υπογράμμισε κατά τη διάρκεια του 5^ου Πανελληνίου Συνεδρίου Μελανώματος, που έγινε από 13-15 Ιουνίου, η Παθολογοανατόμος και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Μελανώματος, κα Κωνσταντίνα Φραγκιά, η προστασία μικρών παιδιών, ιδιαίτερα τους πρώτους 6 μήνες της ζωής τους τις επικίνδυνες ώρες, με πολύ υψηλό ή ακραίο δείκτη UV ακτινοβολίας, εξασφαλίζει την κατά 78% ελάττωση της πιθανότητας μελλοντικού μελανώματος.

Παράλληλα τονίστηκε η σημασία της προστασίας από τα ηλιακά εγκαύματα, που, αν συμβούν στα πρώτα 15 χρόνια της ζωής του ανθρώπου, αυξάνουν στο μέλλον τον κίνδυνο δερματικού καρκίνου και μάλιστα του μελανώματος. «Γι’ αυτό», τόνισε η κ. Φραγκιά «στη χώρα μας είναι επιβεβλημένη η ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων Αγωγής Υγείας στον τομέα της Ηλιοπροστασίας σε μαθητές προνηπιακής ηλικίας και πρωτοβάθμιας / δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης».

Στις νεότερες διαγνωστικές τεχνικές, όπως είναι η δερματοσκόπηση, η χαρτογράφηση και η συνεστιακή μικροσκόπηση, που αυξάνουν τη διαγνωστική ευχέρεια των γιατρών και τη διάγνωση του μελανώματος σε πρωιμότερο στάδιο, αναφέρθηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών του 5^ου Πανελληνίου Συνεδρίου Μελανώματος, ο κ. Αλέξανδρος Στρατηγός, Καθηγητής Δερματολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και Πρόεδρος του Συνεδρίου.

Στον τομέα της διάγνωσης, ο κ. Στρατηγός, παρουσίασε μία μελέτη 200 ατόμων με πρόσφατη διάγνωση μελανώματος από διάφορα κέντρα της Ελλάδας, που έδειξε ότι ορισμένοι παράγοντες, όπως η συχνή αυτοεξέταση του δέρματος και η επίσκεψη στον γιατρό συμβάλλουν στη διάγνωση λεπτότερων μελανωμάτων με καλύτερη πρόγνωση. Επίσης οι έγγαμοι έχουν καλύτερες πιθανότητες έγκαιρης διάγνωσης σε σχέση με τους άγαμους, υποδηλώνοντας τη συμβολή του συγγενικού προσώπου στην εξέταση του δέρματος και την εντόπιση πιθανών βλαβών.

«Ωστόσο», επεσήμανε ο κ. Στρατηγός, «το μελάνωμα συνεχίζει να εμφανίζει μια σταθερή θνησιμότητα, η οποία δεν ακολουθεί την ανοδική τάση της επίπτωσης της νόσου αλλά και δεν υποχωρεί, παρά τα μέτρα πρόληψης και την ευρύτατη ευαισθητοποίηση του πληθυσμού».

Ένα μεγάλο πρόγραμμα που διεξάγεται στη Γερμανία, υπογράμμισε ο κ. Στρατηγός, με το οποίο εξετάζεται δερματολογικά ο πληθυσμός των ενηλίκων, είναι πιθανόν να δώσει απάντηση για τον αν ο ευρύτερος προληπτικός έλεγχος στον πληθυσμό (screening), παρόμοιος με το PAP test και τη μαστογραφία, θα συμβάλει στον καλύτερο έλεγχο της νόσου και στη μείωση της θνησιμότητας, καθώς οι πρώτες ενδείξεις είναι θετικές.

«Εξορμήσεις σε νησιωτικές και ηπειρωτικές περιοχές της Ελλάδας με δωρεάν εξέταση του πληθυσμού από ειδικούς ιατρούς», πρόσθεσε η Παθολογοανατόμος και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Μελανώματος, κα Κωνσταντίνα Φραγκιά, έχουν συμβάλλει στην έγκαιρη διάγνωση και χειρουργική αντιμετώπιση μελανωμάτων σε πρώϊμα στάδια εξέλιξης της νόσου, οπότε η αφαίρεση του δερματικού ογκιδίου εξασφαλίζει και την πλήρη ίαση του ασθενούς. Σε κάθε 400 εξεταζόμενα άτομα, ένα έως δύο διαγνώσθηκαν με μελάνωμα, εύρημα απόλυτα συμβατό με τα αναφερόμενα διεθνώς. Όπως τόνισε η κ. Φραγκιά, η εκπαίδευση του πληθυσμού στα ύποπτα κλινικά στοιχεία εξαλλαγής ενός σπίλου (ελιάς) σε μελάνωμα, με αλλαγή χρώματος, μεγέθους, σχήματος, ορίων και ασυμμετρίας του σπίλου μέσα σε χρονικό διάστημα περίπου τριών μηνών, συνέβαλε στην έγκαιρη διάγνωση μελανώματος ακόμα και από μικρά παιδιά, ηλικίας 5-11 ετών.

Ανθή Αγγελοπούλου

Οι νεότερες εξελίξεις για την αντιμετώπιση του μελανώματος συζητήθηκαν στο 5^ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μελανώματος που έγινε από 13-15 Ιουνίου. Όπως ανέφερε ο καθηγητής ογκολογίας στα ΤΕΙ Αθήνας και συμπρόεδρος του συνεδρίου, κ. Δημήτρης Μπαφαλούκος, με βάση τις πρόσφατες μελέτες, έχει αυξηθεί σημαντικά η επιβίωση των ασθενών με μεταστατικό μελάνωμα με τη χορήγηση B-RAF Αναστολέων ή Ανοσοθεραπείας με Ιπιλιμουμάμπη ή Νιβολουμάμπη ή και το συνδυασμό αυτών.

Όπως τόνισε ο κ. Μπαφαλούκος, ενώ η επιβίωση των ασθενών με μεταστατικό μελάνωμα πριν 3 χρόνια ήταν 6-9 μήνες, σήμερα, με τις νέες θεραπείες, ξεπερνά τους 15 μήνες με ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών να ζει αρκετά χρόνια μετά τη διάγνωση.

Συγκεκριμένα, με τη χορήγηση Ανοσοθεραπείας, το 21% των ασθενών με μεταστάσεις ζει 3 χρόνια, το 17% 7 χρόνια ενώ στη συνέχεια δεν σημειώνονται θάνατοι από τη νόσο, μετά από 10ετή συνεχή παρακολούθηση.

Σύμφωνα μάλιστα με την πρόσφατη ανακοίνωση που έγινε κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) στο Σικάγο των ΗΠΑ, ο συνδυασμός του B-RAF αναστολέα Νταμπραφενίμπη με τον ΜΕΚ αναστολέα Τραμετινίμπη, έδειξε ανταποκρίσεις στο 67% των ασθενών με μεταστατική νόσο, ενώ η μέση επιβίωση αναμένεται να ξεπεράσει τα 2 χρόνια. «Αυτή είναι μία πολύ σημαντική πρόοδος καθώς η επιβίωση των ασθενών πέραν του έτους, το 2011 ήταν μόλις 25%» τόνισε ο κ. Μπαφαλούκος. Επίσης, η προφυλακτική χορήγηση ανοσοθεραπείας με Ιπιλιμουμάμπη σε ασθενείς που χειρουργούνται και είναι σε υψηλό κίνδυνο για υποτροπή, αύξησε κατά 25% το ελεύθερο υποτροπών διάστημα, σε σχέση με το εικονικό φάρμακο.

Τέλος, υπογραμμίσθηκε ότι σύγχρονες τεχνικές έχουν συμβάλλει στην καλύτερη ταξινόμηση των διαφόρων μορφών σπίλων και μελανωμάτων, ενώ στο άμεσο μέλλον αναμένεται η ενσωμάτωση της μοριακής πληροφορίας στην ιστολογική έκθεση, που θα δίνει πλέον πληροφορίες σε σχέση με την πρόγνωση της νόσου και θα αποτελέσει τη βάση για αποτελεσματικότερες στοχευμένες θεραπείες, εξατομικευμένες για κάθε ασθενή με μελάνωμα και σε κάθε στάδιο της πάθησης. Aυτό, σε συνδυασμό με τα νέα φάρμακα που συνεχώς εξελίσσονται, δίνει ελπίδα να μετατραπεί το μελάνωμα σε χρόνια νόσο.

Ανθή Αγγελοπούλου

Η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) αποδέχτηκε την εξέταση της αίτησης χορήγησης Άδειας Κυκλοφορίας Βιολογικού Φαρμακευτικού Προϊόντος (BLA) για το MK-3475, έναν υπό διερεύνηση ανοσοθεραπευτικό παράγοντα anti-PD-1 της MSD - γνωστής ως Merck στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά – δίνοντας ελπίδα σε ασθενείς με ανεγχείρητο ή μεταστατικό μελάνωμα που έχουν λάβει προηγουμένως αγωγή με ιπιλιμουμάμπη.

Ο FDA έθεσε την αίτηση υπό καθεστώς κατά προτεραιότητα εξέτασης με προθεσμία για την έγκρισή της, την 28η Οκτωβρίου 2014 και θα εξεταστεί βάσει του προγράμματος εσπευσμένης έγκρισης του οργανισμού.

Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι ο FDA έχει χαρακτηρίσει στο παρελθόν το MK-3475 ως «Πρωτοποριακή Θεραπεία» για το προχωρημένο μελάνωμα. Εάν εγκριθεί από τον FDA, το MK-3475 θα είναι ο πρώτος ανοσοθεραπευτικός παράγοντας anti-PD-1 σε μια νέα κατηγορία ρυθμιστών σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού. Η MSD ανακοίνωσε επίσης ότι σκοπεύει να υποβάλει αίτηση για άδεια κυκλοφορίας του MK-3475 στην Ευρώπη για το προχωρημένο μελάνωμα έως το τέλος του 2014.

Εν όψει της Ελληνικής Εβδομάδας κατά του Καρκίνου του Δέρματος, 27-31 Μαΐου 2013, η Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Εταιρεία (ΕΔΑΕ), καλεί το κοινό να κάνει ΔΩΡΕΑΝ εξετάσεις με στόχο την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του δέρματος.

Να θυμίσουμε ότι η Ελληνική Εβδομάδα κατά του Καρκίνου του Δέρματος είναι ένας θεσμός που έχει θεσπίσει και υλοποιεί η ΕΔΑΕ τα τελευταία 10 χρόνια και τον οποίο στηρίζουν οι Έλληνες Δερματολόγοι-μέλη της ΕΔΑΕ.