Την Ανάπτυξη των Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων και βάσης φαρμάκων (drug summary) σε μια web εφαρμογή, ανέλυσε ο Γενικός Ιατρός – WHO NCD/PHC Consultant και Γενικός Γραμματέας της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών, κ. Ε. Θηραίος σε σχετική ημερίδα που έγινε στις 15 Φεβρουαρίου στο ξενοδοχείο DIVANI-CARAVEL. Συντονιστές της ημερίδας ήταν η Γενική Γραμματέας της Σχολής Δημόσιας Υγείας κα Χριστίνα Παπανικολάου, και ο Πρόεδρος της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών, κ. Αθανάσιος Σκουτέλης.

Σύμφωνα με τον κ. Θηραίο τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν, να αξιολογούν και να συνοψίζουν τις καλύτερες επιλογές πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας, διότι έχουν βασιστεί στην κλινική και οικονομική αποτελεσματικότητα κάθε παρέμβασης. Είναι ένα σύνολο προτάσεων – συστάσεων για τη λήψη βέλτιστων διαγνωστικών και θεραπευτικών αποφάσεων για θέματα που αφορούν στην παρεχόμενη ιατρική περίθαλψη. Δηλαδή στην ουσία, όπως χαρακτηριστικά είπε, είναι το μέσο μεταφοράς ευρημάτων της κλινικής έρευνας στον επίπεδο των ιατρών, οι οποίοι συμπληρώνουν την κλινική εμπειρία τους και υποστηρίζουν την επιστημονική τους κρίση.

Να σημειωθεί ότι βάση του Ν 3697/2008, άρθρο 35, ως Θεραπευτικό Πρωτόκολλο ορίζεται η δέσμη οδηγιών διάγνωσης και θεραπείας μίας νόσου, με βάση τα πορίσματα και την κλινική εφαρμογή της ιατρικής επιστήμης.

Ένα Θεραπευτικό Πρωτόκολλο Συνταγογράφησης (ΘΠΣ) είναι μια δομημένη, πλήρης, συνεκτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη περιγραφή της φαρμακευτικής αντιμετώπισης μιας συγκεκριμένης νόσου ή παθολογικής κατάστασης.

Την ευθύνη σύνταξής τους, μετά από σχετική πρόσκληση της Εθνικής Επιτροπής, έχουν οι επιστημονικές εταιρείες των αναγνωρισμένων από το ΚΕ.Σ.Υ. ιατρικών ειδικοτήτων και εξειδικεύσεων, σε συνεργασία με την Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, η οποία έχει την ευθύνη για τον συντονισμό της ανάπτυξης των θεραπευτικών πρωτοκόλλων και της ψηφιακής απεικόνισής τους, καθώς και της υποστήριξης του μηχανισμού ελέγχου και εκπαίδευσης των ιατρών στην εφαρμογή τους, με την συνεργασία των ειδικών επιστημονικών ιατρικών εταιρειών.

Οι επιστημονικές εταιρείες από μεριά τους οφείλουν να συγκροτήσουν Ομάδες Εργασίας με την συμμετοχή και ενώσεων ασθενών, ενώ στις περιπτώσεις άρνησης ή αδράνειας συμμετοχής των επιστημονικών εταιρειών, μπορούν να δημιουργηθούν αντίστοιχες ομάδες εργασίας, μετά από πρόταση της Εθνικής Επιτροπής.

Το ΚΕΣΥ αποτελεί τον αρμόδιο φορέα έγκρισης των θεραπευτικών πρωτοκόλλων και προσδιορισμού του πλαισίου επικαιροποίησης τους, τουλάχιστον μία φορά κάθε έτος, με την ενσωμάτωση όλων των νεότερων επιστημονικών δεδομένων.

Τα 160 Θεραπευτικά Πρωτόκολλα έχουν εγκριθεί από το ΚΕ.Σ.Υ. και έχουν δημοσιευθεί και αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Ε.Ο.Φ.

Τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα που έχουν συσταθεί από Επιστημονικές Ομάδες Εργασίας αφορούν στις εξής ειδικότητες: Ογκολογία, Αρρυθμίες, Φλεβική Θρόμβωση, Λοιμώξεις, Καρδιαγγειακά, Ψυχιατρικά, Αιματολογικά, Γαστρεντερολογικά, Ρευματολογικά, Οστεοπόρωσης, Αναπνευστικών Παθήσεων, Υπερλιπιδαιμία, Σακχαρώδης Διαβήτης, Εντερικής και Παρεντερικής Διατροφής, Νευρολογικά, Νεφρολογικά, Ουρολογικά, ΩΡΛ, Γυναικολογικά, Δερματολογικά, Ορθοπεδικά, Παιδοχειρουργικά, Πλαστική Χειρουργική, Αγγειοχειρουργικά, Νεογνολογικά, Εξάρτησης, Φυσικής Ιατρικής, Εντατικολογίας και Γενικής Χειρουργικής.

Βασικοί στόχοι σύνταξης τους είναι να βοηθήσουν στους ιατρούς ως προς τη συνταγογράφηση καθώς επίσης να οριστεί το πλαίσιο της «καλής ιατρικής πρακτικής» σε όλα τα επίπεδα περίθαλψης, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα υπηρεσιών υγείας.

Κάθε Θεραπευτικό Πρωτόκολλο αποτελεί έναν αλγόριθμο με διαβάθμιση των θεραπευτικών επιλογών και συστάσεις για τις δραστικές ουσίες που πρέπει να χρησιμοποιηθούν, την ενδεδειγμένη δοσολογία, τη διάρκεια μιας θεραπείας καθώς επίσης αποτελούν κριτήριο επιτυχίας ή παρακολούθησης της θεραπείας.

Όσον αφορά την εφαρμογή τους στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση, θα πρέπει να σημειωθεί ότι με πρωτοβουλία του τέως Προέδρου του Ε.Ο.Φ. κ. Ιωάννη Τούντα και της Αντιπροέδρου κ. Μαρίας Σκουρολιάκου, η Ιατρική Εταιρεία Αθηνών ανέλαβε την ευθύνη παρακολούθησή τους καθώς και το συντονισμό της ψηφιακής απεικόνισης τους.

Στόχος αυτού του έργου είναι να αναπτυχθεί μία πλήρως λειτουργική ηλεκτρονική web-εφαρμογή, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτόνομα, να είναι άμεσα λειτουργικά διασυνδεόμενη με την υφιστάμενη εφαρμογή αντιστοίχησης των Κλειστών Ενοποιημένων Νοσηλίων (ΚΕΝ), αλλά και να μπορεί να διαλειτουργεί με άλλα πληροφοριακά συστήματα, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.

Επίσης, αυτή η εφαρμογή να είναι διαθέσιμη στις επιστημονικές ιατρικές εταιρείες, τόσο για την περαιτέρω ανάπτυξής της, με την ενσωμάτωση των ιατρικών πράξεων, των παρακλινικών εξετάσεων ή ακόμα και των ελληνικών κλινικών πρωτοκόλλων (clinical pathways), όσο και σαν εργαλείο εκπαίδευσης των ιατρών των διαφόρων ειδικοτήτων, αλλά και γενικότερα των επαγγελματιών υγείας. Και τέλος, να είναι διαθέσιμη στους Ιατρικούς Συλλόγους για την πιο τεκμηριωμένη και αποτελεσματική άσκηση του θεσμικού τους ρόλου.

Προτεραιότητα στην ψηφιακή μορφή των Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων, δόθηκε στα Καρδιαγγειακά νοσήματα (αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία), στις Αναπνευστικές παθήσεις (ΧΑΠ, άσθμα, βρογχίτις, φυματίωση) στον Σακχαρώδη διαβήτη, στην Οστεοπόρωση, στις Λοιμώξεις, στα Ογκολογικά νοσήματα, στις Νευρολογικές παθήσεις (N. Parkinson, άνοια, επιληψία, πολλαπλή σκήρυνση), στις Ψυχιατρικές παθήσεις (κατάθληψη, αγχώδεις διαταραχές, διπολική διαταραχή, σχιζοφρένεια), στις Ρευματικές παθήσεις, στις Παθήσεις των νεφρών (χρόνια νεφρική νόσος, σπειραματονεφρίτιδες), στις Γαστρεντερικές διαταραχές (γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ελκώδης κολίτιδα) και στη Θρομβοεμβολική νόσο.

Αυτό που είναι πλέον απαραίτητο, όπως τόνισε ο κ. Θηραίος, είναι ένα θεσμικό πλαίσιο ανάπτυξης και εφαρμογής των Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων, ενσωμάτωση ενός Ατομικού Ηλεκτρονικού Φακέλου ασθενή (patient summary) στην εφαρμογή της ΗΔΙΚΑ – Ηλεκτρονική Κάρτα Υγείας, Ανάπτυξη διαγνωστικών πρωτοκόλλων (ActionSETS) και Δημιουργία Μητρώου Δεδομένων Ασθενών (patient registry), το οποίο διασυνδέεται με τα θεραπευτικά πρωτόκολλα.

Για το λόγο αυτό συστήνεται Εθνική Επιτροπή παρακολούθησης της φαρμακευτικής δαπάνης και της εφαρμογής των Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων με αντικείμενο:

την επιλογή των νοσημάτων και καταστάσεων για τα οποία θα αναπτυχθούν θεραπευτικά πρωτόκολλα (διαγνωστικά/φαρμακευτικά), με κριτήρια επιδημιολογικής συχνότητας (επιπολασμός και επίπτωση) και της ανάγκης παρέμβασης προκειμένου να καλυφθούν επαρκώς συνήθεις νόσοι/καταστάσεις και νοσηλείες. Επίσης,

τον καθορισμό ενός πλαισίου και την παρακολούθηση ενός μηχανισμού ελέγχου της εφαρμογής των ΘΠΣ (δείκτες audit), την πρόταση μέτρων προς τον Υπουργό Υγείας σε τυχόν υπερβάσεις εφαρμογής τους και υπερσυνταγογράφησης.

Επιπλέον, τον καθορισμό των ειδικών θεραπευτικών κατηγοριών για την ανάπτυξη μητρώων ασθενών (registries), το πλαίσιο λειτουργικότητας του μητρώου και την πρόσβαση σε αυτό για λόγους ελεγκτικούς, ρυθμιστικούς, αλλά και επιδημιολογικούς.

την εισήγηση προτάσεων βελτίωσης του όλου συστήματος, ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυσλειτουργίες που θα προκύπτουν, και τέλος τη διαχείριση τυχόν ενστάσεων από κάθε έχοντα έννομο συμφέρον.

Κλείνοντας, όσον αφορά τη λειτουργία τους ο κ. Θηραίος επεσήμανε ότι για να είναι σωστή, πρέπει να προσδιορίζεται το πεδίο εφαρμογής των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, σε ποιο πληθυσμό και σε ποια βαθμίδα περίθαλψης αναφέρονται, καθώς και σε ποιες ιατρικές ειδικότητες απευθύνονται.

Στη περίπτωση συστάσεων θεραπευτικής αγωγής εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων, θα πρέπει να αναφέρεται ρητά ότι εμπίπτουν στην από το κανονιστικό πλαίσιο προβλεπόμενη διαδικασία, είτε για εκτός ένδειξης χρήση (off label use), είτε για παρηγορητική χρήση (compassionate use).

Τέλος πρέπει να αξιολογούνται συστηματικά οι επιπτώσεις και τα αποτελέσματα της χρήσης των θεραπευτικών πρωτοκόλλων με βάση κλινικούς δείκτες, όπως είναι το γενικό επίπεδο υγείας του πληθυσμού, η πρόσβαση των ασθενών στις υγειονομικές υπηρεσίες, η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών υγείας και φυσικά η αποδοτικότητα του συστήματος.