Γράφει ο Δημήτρης Κοντοπίδης

Υποψήφιος Β΄ Αθήνας με το Ποτάμι

Υπεύθυνος Τομέα Αναπηρίας και Χρόνιων Παθήσεων

Η συμμετοχή μου στην πολιτική είναι μια συνέχεια στην χάραξη πολιτικής Υγεία με την οποία ασχολούμαι τα τελευταία  χρόνια. Ως ασθενής με Κυστική Ίνωση συνειδητοποίησα ότι το ελληνικό σύστημα υγείας μας καταδικάζει να ζούμε δέκα χρόνια λιγότερο σε σχέση με τους συνασθενείς μας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Τότε ανέλαβα ενεργό ρόλο στην διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας ως Αντιπρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Κυστικής Ίνωσης και καταφέραμε να κάνουμε πραγματικότητα αιτήματα 10 ετών σε μόλις 2 χρόνια! Σε καιρούς οικονομικής κρίσης πετυχαίνουμε προσλήψεις, σε εποχή συγχωνεύσεων την παραχώρηση πτέρυγας στο Σισμανόγλειο, εισαγωγή καινοτόμων φαρμάκων. Όλα αυτά  όχι με στείρο συνδικαλισμό, όχι με κατασκηνώσεις έξω από Υπουργεία, αλλά με συνεργασίες, στρατηγικό σχεδιασμό, ανάληψη ευθύνης, διαφάνεια, ρεαλιστικές προτάσεις. Αυτή η εμπειρία μου, μου έδωσε τα κατάλληλα πειστήρια ότι όταν οι χρόνια πάσχοντες αυτόοργανωθούμε μπορούμε να πετύχουμε πολλά, ακόμη και σε τόσο δύσκολες περιόδους.

Η εφαρμογή ενός σχεδίου υγειονομικής  περίθαλψης όμως είναι κάτι που δεν μπόρεσε να εφαρμοστεί ποτέ. Θα αναφέρω ένα προσωπικό παράδειγμα: στην ίδια κυβέρνηση άλλαξαν δύο Υπουργοί Υγείας, τρεις διοικητές στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο και στη συνέχεια άλλαξε και ο Υπεάρχης  Αττικής. Όπως είναι προφανές  όσο αξιόλογα πρόσωπα και να υπήρχαν στις παραπάνω θέσεις δεν υπήρχε ποτέ συνέχεια η τουλάχιστον έγκαιρη εφαρμογή ενιαίου σχεδίου. Μέχρι να ενημερωθούν τα καινούργια πρόσωπα χάναμε πολύτιμο χρόνο. Η αιτία του φαινομένου, είναι τα κομματικά χρέη  που έχει η κυβέρνηση και η κάλυψη των θέσεων ευθύνης με βάση την κομματική ταυτότητα και όχι αξιολογικά κριτήρια. Δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα όμως αυτό.

Γενικότερα στην Υγεία  φτάσαμε από τις σπατάλες, στον «στραγγαλισμό». Η ανθρώπινη ζωή, να μετριέται σε χρήμα. Ο γιατρός να είναι λογιστής, οριζόντιες περικοπές και απουσία ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων. Το σημαντικότερο από όλα, η έλλειψη συμμετοχής του ασθενούς στην συναπόφαση με τον ιατρό, στην συμμετοχή στην χάραξη πολιτικής Υγείας. Κάτι παρόμοιο γίνεται και στον χώρο των ατόμων με αναπηρία σε σχέση με την πρόσβαση στην κοινωνία.

Εκτός λοιπόν από την έλλειψη σχεδιασμού υπάρχει ένα φαινόμενο υποκρισίας από τους πολιτικούς εκπροσώπους στις παρουσιάσεις των Συλλόγων Σπάνιων παθήσεων, αναπήρων και χρόνια πασχόντων. Οι αρμόδιοι στην πλειοψηφία τους απευθύνουν χαιρετισμό και στη συνέχεια αποχωρούν, χωρίς να φροντίσουν για την παρουσία αντιπροσώπου. Κλασικές παρεμβάσεις-δηλώσεις στήριξης, άλλοτε με ξύλινο πολιτικό λόγο και άλλοτε πιο ανθρώπινες.

Κάποια στιγμή πρέπει να γίνει κατανοητό ότι τα θέματα των αναπήρων, των χρόνια πασχόντων δεν εντείνονται κατά τις προεκλογικές περιόδους. Υπάρχουν καθημερινά, παραμένουν και πολλαπλασιάζονται, καθιστώντας ξεκάθαρη την ανάγκη για αλλαγές στις θεμελιώδεις δομές του Συστήματος Υγείας της χώρας μας. Ο στρατηγικός σχεδιασμός θα πρέπει να είναι συνεχής, οι εκπρόσωποι ασθενών θα πρέπει να βρίσκονται στα κέντρα λήψης των αποφάσεων, σε κάθε σχετική επιτροπή, ΕΟΠΠΥ, ΕΟΦ, ΚΕΣΥ κλπ. Άμεση προτεραιότητα για  ένα ασθενοκεντρικό σύστημα υγείας, ή ακόμη καλύτερα, ανθρωποκεντρικό.

Το Ποτάμι λοιπόν από την πρώτη στιγμή έδωσε θέση στους ειδήμονες. Δημιούργησε ξεχωριστό τομέα πολιτικής, τον Τομέα Αναπηρίας και Χρόνιων Παθήσεων. Επικεντρώνεται  στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χρόνια πάσχοντες και τα άτομα με αναπηρία και έθεσε ως στόχο τον σχεδιασμό μίας ολοκληρωμένης πολιτικής. Στα πλαίσια της δραστηριότητας του Τομέα αυτού έχει συσταθεί μία ομάδα εξαιρετικών επιστημόνων, χρόνια πασχόντων, ιατρών και νομικών με στόχο τη δημιουργία ενός πολιτικού σχεδίου δράσης και προτάσεων για άμεσες πολιτικές παρεμβάσεις. Στην προσπάθειά μας αυτή οι κύριοι αρωγοί και ουσιαστικοί συνομιλητές είναι οι ίδιοι οι Σύλλογοι που δραστηριοποιούνται στον χώρο των χρόνιων παθήσεων και αναπηρίας.

Έτσι λοιπόν ξεκινήσαμε πολύ πριν προκηρυχθούν οι εκλογές, ένα κύκλο συναντήσεων, ειδικά διαμορφωμένων ερωτηματολογίων προκειμένου να καταγραφούν άμεσα από τον κάθε σύλλογο τα προβλήματα και οι προτεινόμενες λύσεις για αυτά. Χωρίζεται σε 2 πυλώνες, πρόσβαση στην υγεία και πρόσβαση στην κοινωνία με απώτερο στόχο την υπευθυνοποίηση των ιδίων των εκπροσώπων. Να  διαμορφωθεί από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές ένα ολοκληρωμένο πολιτικό σχέδιο δράσης.

Κάποιες λύσεις χρειάζονται χρήματα, που όμως με έναν στρατηγικό σχεδιασμό και οικονομοτεχνικές μελέτες  θα εξοικονομήσουν τεράστια κόστη. Ο προγεννητικός έλεγχος,οι μεταμοσχεύσεις, η πρόληψη νοσηρότητας είναι κάποια από αυτά. Αυτό δεν σημαίνει ότι για κάποιες βασικές ανάγκες μπορούν να μπουν περιορισμοί στα κόστη. Η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να μετριέται σε χρήματα. Ο γιατρός δεν μπορεί να είναι λογιστής. Η πρόσβαση στο φάρμακο και στις απαραίτητες εξετάσεις, η δυνατότητα στην κοινωνική ζωή, εργασία αθλητισμό, πρόσβαση οφείλουν να παρέχονται σε ένα κράτος δικαίου.

Κάποιες λύσεις όμως είναι άμεσα εφαρμόσιμες, έχουν πολύ μικρό κόστος και μπορούν να προωθηθούν  άμεσα. Η συνεργασία των επιστημόνων υγείας, η εκπαίδευση των ιατρών σε σπάνια και χρόνια νοσήματα, η συναπόφαση της θεραπείας με τον ασθενή, η καταγραφή των ασθενών. Η ανάγκη ενδυνάμωσης αλλά και εκπαίδευσης των ασθενών στον τομέα της λήψης αποφάσεων, τόσο για το σχεδιασμό του υγειονομικού χάρτη της χώρας, όσο και για τη συμμετοχή τους στις θεραπευτικές επιλογές που διαθέτουν.

Σε ένα τόσο σοβαρό θέμα που αφορά όλους μας, δεν πρέπει να υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές. Το κυριότερο όμως πρέπει να αναλάβουμε και την ατομική μας ευθύνη. Πρώτα από όλους εμείς οι ίδιοι χρόνια πάσχοντες με μια ενιαία  και δυνατή φωνή.

Η Ηλικιακή Εκφύλιση Ωχράς Κηλίδας είναι η κύρια αιτία μόνιμης απώλειας όρασης σε άτομα άνω των 55 ετών σε όλο τον δυτικό κόσμο σύμφωνα με μελέτη που παρουσίασε ο χειρουργός οφθαλμίατρος κ. Παναγιώτης Τσικριπής με αφορμή τη διημερίδα της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας για την οικονομική κρίση και τα χρόνια νοσήματα.

Σύμφωνα με τον κ. Τσικριπή, η συχνότητα εμφάνισής της Ωχράς Κηλίδας αυξάνεται προϊούσης της ηλικίας και αναμένεται να έχουμε μία δραματική εμφάνιση νέων κρουσμάτων τα επόμενα χρόνια, καθώς θα αυξάνεται το προσδόκιμο επιβίωσης.

Να σημειώσουμε ότι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια εκφυλιστική και προοδευτική πάθηση και αποτελεί την κύρια αιτία σοβαρής απώλειας της όρασης (οπτική οξύτητα) στο δυτικό πληθυσμό ηλικίας άνω των 55 ετών

Η αιτιολογία της πάθησης δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί, υπάρχουν ωστόσο προδιαθεσικοί παράγοντες:

1. Αυξημένη ηλικία - Περίπου το 25% των ανθρώπων ηλικίας άνω των 65 ετών έχουν HEΩ
2. Οι έχοντες HEΩ στον ένα οφθαλμό - Από αυτούς περίπου το 40% θα αναπτύξει HEΩ στον άλλο οφθαλμό μέσα σε 5 έτη

Άλλοι παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη ΗΕΩ είναι:

1. Ηλιακή έκθεση
2. Οικογενειακό ιστορικό της ασθένειας
3. Φύλο – Οι γυναίκες εμφανίζεται να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από τους άντρες
4. Υπέρταση και καρδιαγγειακή νόσος
5. Χαμηλή πρόσληψη αντιοξειδωτικών / λουτεΐνης
6. Κάπνισμα

Οι εξελίξεις της ιατρικής σήμερα. μας επιτρέπουν να μπορούμε με εξειδικευμένα μέσα, όπως είναι η Οπτική τομογραφία συνοχής το γνωστό σε όλους μας OCT καθώς και η Φλουοραγγειογραφία να διαγνώσουμε έγκαιρα την πιθανότητα ανάπτυξης ΗΕΩ.

Όσον αφορά τη θεραπεία, για την εκφύλιση της Ωχράς Κηλίδας ξηρού Τύπου συστήνονται τα συμπληρώματα διατροφής καθώς και οι βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία. Υπάρχουν σκευάσματα τα οποία περιέχουν λουτεΐνη και ψευδάργυρο, η έλλειψη των οποίων ενοχοποιείται για την εμφάνιση και εξέλιξη της νόσου. Η χρήση των σκευασμάτων αυτών μπορεί να επιβραδύνει την εμφάνιση και εξέλιξη της νόσου.

Ωστόσο, επειδή είναι μια νόσος η οποία εξελίσσεται αργά και μπορεί να μετατραπεί σε υγρή ο ασθενής πρέπει να εξετάζεται τακτικά, δηλαδή πρέπει να κάνει βυθοσκόπηση κάθε χρόνο. Και ο λόγος είναι απλός. Η υγρή Η.Ε.Ω είναι πιο επικίνδυνη μορφή γιατί τα ανώμαλα αγγεία καταστρέφουν την όρασή.

Η θεραπεία της υγρής μορφής είναι αποτελεσματική με τους νέους αντιαγγειογενετικούς παράγοντες όπως είναι η ranibizumab. Η θεραπεία αυτή χορηγείται με τη μορφή ενδοβόλβιων ενέσεων. Τα ενέσιμα αυτά φάρμακα προλαμβάνουν την ανάπτυξη και διαρροή των εύθραυστων νέων αγγείων και μπορεί να αποκαταστήσουν εν μέρει την βλάβη που έχει γίνει. Οι ενέσεις επαναλαμβάνονται ανά μήνα ανάλογα με την πορεία της νόσου και επιβάλλεται τακτικός έλεγχος από τον οφθαλμίατρο. Να σημειώσουμε επίσης ότι το φάρμακο καλύπτεται από τα Ασφαλιστικά Ταμεία. Μοναδικός όμως βραχνάς είναι η ειδική Επιτροπή που δίνει τις εγκρίσεις για το φάρμακο.

Διαβάστε το άρθρο: Συνεχίζεται η ταλαιπωρία των ασθενών με Ωχρά Κηλίδα

Ανθή Αγγελοπούλου

Σύμφωνα με τη μελέτη που έγινε από τη Σχολή Δημόσια Υγείας, η οποία αφορούσε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χρόνια πάσχοντες με την πρόσβασή τους στη θεραπεία τους ο καθηγητής Οικονομικών της ΕΣΔΥ κ. Γιάννης Κυριόπουλος, σε διημερίδα που έγινε από την Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας στο ξενοδοχείο SireneBueResort στον Πόρο, επεσήμανε ότι τα στοιχεία που ανέδειξε η έρευνα δεν είναι αισιόδοξα για το μέλλον αν η πολιτεία δεν κάνει σημαντικά βήματα για τη Διαχείριση των Χρόνιων Νοσημάτων.

Το φάρμακο για τον χρόνιο ασθενή είναι «μονόδρομος». Όπως χαρακτηριστικά είναι ο κ. Κυριόπουλος και συνέχισε. Ο ασθενής μειώνει κάθε άλλη δυνατή δαπάνη σε άλλες κατηγορίες για να έχει πρόσβαση στο φάρμακο και είναι αδιαμφισβήτητη η σχέση εμπιστοσύνης με το φάρμακο το οποίο ήδη λαμβάνει και έχει ρυθμιστεί, μολονότι επωμίζεται πρόσθετο κόστος.

Το σύστημα συνταγογράφησης με βάση τη δραστική ουσία υπερθεματίζει τον ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο του γιατρού στη ζήτηση των υπηρεσιών υγείας, λόγω της ασυμμετρίας της πληροφόρησης μεταξύ των εταίρων. Ο γιατρός είναι το πρώτιστο και βασικό κριτήριο για την αλλαγή σκευάσματος αλλά η αύξηση των ίδιων πληρωμών από τους χρόνιους ασθενείς θέτει σημαντικά εμπόδια πρόσβασης. Παράλληλα αποτελεί καθοριστική συνιστώσα μειωμένης συμμόρφωσης και κατά συνέπεια αύξησης των ποσοστών απορρύθμισης.

Όπως, διευκρίνισε ο καθηγητής, οι χρόνοι πάσχοντες κάνουν ότι μπορούν να καλύψουν το κόστος για τη θεραπεία τους, όμως σε βάθος χρόνου αυτό δεν θα είναι εφικτό από όλους δεδομένης της οικονομικής κατάστασης και της αυξημένης οικονομικής επιβάρυνσης. Η πολιτεία όπως είπε, θα πρέπει να θέσει κριτήρια δίκαιης κατανομής των βαρών και της αποδοτικής χρήσης των πόρων. Δεν υπάρχουν κίνητρα για την προώθηση των γενοσήμων επεσήμανε συνεπώς , είναι πολύ δύσκολη η δημιουργία μιας κουλτούρας ως προς αυτά. Η διασύνδεση της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης με τα θεραπευτικά πρωτόκολλα δεν έχει ακόμα μπει σε εφαρμογή αλλά και το ποσοστό του 15% για συνταγογράφηση με brand name είναι λανθασμένη αφού για μερικές ειδικότητες όπως είναι οι παιδίατροι, οι ψυχίατροι και γιατροί που παρακολουθούν χρόνια πάσχοντες αυτή δεν μπορεί να ισχύσει.

Όσον αφορά την αντικατάσταση του σκευάσματος από το φαρμακοποιό, υπάρχει ένα σημαντικό «τυφλό» σημείο το οποίο έχει κατά καιρούς επισημάνει και η ιατρική κοινότητα και είναι, αυτό της ευθύνης σε περίπτωση λάθους. Επίσης δεν είναι λιγότερο σημαντικό το στοιχείο της πιθανής απορρύθμισης του ασθενούς σε περίπτωση αντικατάστασης με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται.

Όπως πολύ σωστά είπε ο καθηγητής, η πολιτεία δεν μπορεί να σχεδιάζει φαρμακευτική πολιτική χωρίς ωστόσο να έχει λάβει υπόψη της κοινωνικοοικονομικά κριτήρια για τις ευπαθείς ομάδες πληθυσμού. Η λήψη μέτρων για μείωση της δαπάνης μπορεί να οδηγήσει σε στρεβλώσει στην αγορά όπως για παράδειγμα η υποκατάσταση της φαρμακευτική θεραπείας με νοσοκομειακή περίθαλψη, ή ακόμα και η μετακίνηση μεγάλου χρηματικού βάρους στα νοικοκυριά κ.α.

Είναι αναγκαία λοιπόν όχι μόνο η εκπαίδευση των ασθενών αλλά και η σωστή διαχείριση των οικονομικών πόρων. Πρόταση του καθηγητή είναι επίσης η εισαγωγή των target budgets, οι κλειστοί προϋπολογισμοί ανά φαρμακολογική κατηγορία, η υποχρεωτική συνταγογράφηση με ΙΝΝ σε κάποιες κατηγορίες και η λήψη κινήτρων και αντικινήτρων από μέρους της πολιτείας προς τους συμβεβλημένους γιατρούς.

Συμμετοχή του ασθενούς στο κόστος

Ο κ. Κυριόπουλος επεσήμανε την ανάγκη διεξαγωγής πολιτικών υγείας, οι οποίες θα βασίζονται σε τεκμήρια (evidence-based health policy)

Τόνισε επίσης, την ανάγκη θέσπισης πολιτικών με μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα ανάλυσης, την αναγκαία η εισαγωγή όρων αναδιανεμητικότητας στο σύστημα υγείας και την αναθεώρηση των ποσοστών συμμετοχής και εφαρμογή με βάση σειρά κριτηρίων, ιδίως αναλόγως του εισοδήματος και αντιστρόφως ανάλογο της ανάγκης (εισαγωγή κριτηρίων κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα, αλλά και κριτηρίων πάθησης).

Επίσης πρότεινε την εισαγωγή αρνητικού συνασφάλιστρου (ετήσιο όριο στην ίδια φαρμακευτική δαπάνη)και τη δημιουργία ενός κυλιόμενου" ταμείου (revolving fund) το οποίο να χρηματοδοτεί την καινοτομία και να προάγει τη δίκαιη κατανομή των χρηματοδοτικών βαρών.

Πως θα γίνετε η τιμολόγηση

Ο καθηγητής σε αυτή την περίπτωση πρότεινε σύνδεση συστήματος τιμολόγησης με σχεδιασμό πολιτικής φαρμάκου και αναπτυξιακούς στόχους της χώρας και σύνδεση συστήματος τιμολόγησης και αποζημίωσης.

Είπε επίσης ότι, χρειαζόμαστε ένα ορθολογικό σύστημα τιμολόγησης το οποίο να επιτρέπει απλούστερους υπολογισμούς και δυνατότητα επανατιμολόγησης ανά τακτά χρονικά διαστήματα και εισαγωγή συμφωνιών όγκου τιμής.

Πρότεινε τον καθορισμό τιμών ασφαλιστικής αποζημίωσης - τιμών αναφοράς, την φαρμακοοικονομική αξιολόγηση των νέων θεραπειών, τους μηχανισμοί ταχείας έγκρισης τιμής και έκδοσης σε δελτίο τιμών καινοτόμων φαρμάκων καθώς και το να υπάρχουν προϋπολογισμοί κόστους για διαγνωστικά & θεραπευτικά πρωτόκολλα, ενώ τέλος ζήτησε να υπάρχει επιλεκτική τιμολόγηση για μεγάλες ομάδες χρονίων νοσημάτων.

Τι έδειξε η έρευνα

Συγκεκριμένα βάση της έρευνας καταγράφεται μείωση κατά μ.ο. περίπου €530 στο μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα, το οποίο διαμορφώνεται σε €1.115. Οι 8 στους 10 ασθενείς αντιλαμβάνονται τη μείωση αυτή ως ιδιαίτερα υψηλή και δηλώνουν ιδιαίτερα απαισιόδοξοι για το μέλλον, ενώ 8 στους 10 ασθενείς μειώνουν τις δαπάνες για στέγαση, μετακινήσεις και τηλεπικοινωνίες, ενώ 4 στους 10 επιλέγουν περικοπές στη διατροφή.

Οι 2 στους 10 μείωσαν τη δαπάνη υγείας ενώ παρατηρείται μείωση της αυτοεκτίμησης του επιπέδου υγείας κατά 6% από το 2012.

Επίσης μειώθηκαν οι επισκέψεις σε πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας 30% μεταξύ 2011 και 2013 αλλά και η δαπάνες για την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας μειώθηκαν κατά 50% από το 2011.

Οι 6 στους 10 αντιμετωπίζουν οικονομικούς/εισοδηματικούς περιορισμούς στην πρόσβαση, καθώς και χρονικά εμπόδια λόγω της λίστας αναμονής, ενώ 3 στους 10 αξιολογούν αρνητικά τις δομές ΠΦΥ και τις τριτοβάθμιες δομές συγκριτικά με τρία χρόνια πριν.

Όσον αφορά τα γενόσημα ο κ. Κυριόπουλος επεσήμανε ότι τα στοιχεία της μελέτης έδειξαν ότι, η προσπάθεια προώθησης και αύξησης του μεριδίου αγοράς των γενοσήμων αποτυγχάνει, καθώς στον πλέον ενημερωμένο για το φάρμακο πληθυσμό, τους χρονίους πάσχοντες, υπάρχει ασάφεια αναφορικά με τις στάσεις και αντιλήψεις τους για τα γενόσημα.

Επίσης, μόλις 2 στους 10 χρόνιους ασθενείς έχει λάβει γενόσημο φάρμακο κατά το παρελθόν και η κύρια αιτία για να λάβει στο μέλλον είναι η υπόδειξη από τον γιατρό.

Η χώρα προέλευσης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αναγνώριση ότι ένα γενόσημο τηρεί προδιαγραφές ασφαλείας και μπορεί να είναι αποτελεσματικό, σύμφωνα με 6 στους 10 ασθενείς.

Και αναφορικά με την ασφάλεια των γενοσήμων 4 στους 10 ασθενείς αναγνωρίζει τα γενόσημα ως ασφαλή και ποιοτικά φάρμακα.

Ως εκ τούτου, η διαμόρφωση των μεριδίων της αγοράς και η αύξηση του ποσοστού των γενοσήμων καθίσταται εφικτή μέσω της αλλαγής της συνταγογραφικής κουλτούρας των γιατρών η οποία επιτυγχάνεται με μακροχρόνιο σχεδιασμό και θέσπιση οικονομικών και άλλων κινήτρων.

Ωστόσο όσον αφορά την επιλογή του φαρμάκου οι 9 στους 10 θεωρούν το φάρμακο ιδιαιτέρως σημαντικό για τη διατήρηση του επιπέδου υγείας τους.

Οι 6 στους 10 θεωρούν την άποψη του γιατρού το πρώτο κριτήριο για την αλλαγή φαρμάκου , οι 8 στους 10 ασθενείς παρέμειναν στο φάρμακό τους, μετά την εφαρμογή της συνταγογράφησης με βάση το INN, και επωμίσθηκαν την πρόσθετη δαπάνη, περικόπτοντας κάθε άλλο δυνατό έξοδο, ενώ μόλις 1 στους 10 άλλαξε το φάρμακό του και επέλεξε αυτό που αποζημιώνει η κοινωνική ασφάλιση.

Τέλος, 6 στους 10 ασθενείς συναποφάσισαν με το γιατρό την παραμονή ή αλλαγή στο σκεύασμά τους.

Ανθή Αγγελοπούλου