Η πρόσβαση των ασθενών στα φάρμακα είναι απαραίτητη, αλλά μόνη της είναι ανεπαρκής για την επιτυχή αντιμετώπιση της ασθένειας, επεσήμανε ο Σύμβουλος Επιχειρήσεων Πάρις Μποσκόπουλος κατά τη διάρκεια του 5ου Pharma & Health Conference 2014 με θέμα «Οικονομική Ανάπτυξη και Υγεία σε περίοδο οικονομικής κρίσης».
Σύμφωνα με τον κ. Μποσκόπουλο, η ελλιπής συμμόρφωση στη θεραπεία, ειδικότερα στα χρόνια νοσήματα, επηρεάζει δυσμενώς την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, όπως είπε, ενώ, οι οικονομικές συνθήκες και οι μεταρρυθμίσεις στο Σύστημα Υγείας προσβάλλουν το επίπεδο υγείας του πληθυσμού. Οι ασθενείς με χρόνια νοσήματα είναι αυτοί που υποφέρουν πιο πολύ και φυσικά χρίζουν μεγαλύτερης προστασίας.
Ωστόσο, η χάραξη της πολιτικής σε σχέση με το φάρμακο και την πρόσβαση σε αυτό είναι πρωτεύον ζήτημα για κάθε ασθενή. Ειδικά ότι έχει σχέση με την προμήθεια και τα ποσοστά συμμετοχής τους.
Οι ασθενείς, σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε ο κ. Μποσκόπουλος, ενδιαφέρονται επίσης για την υποστήριξη και την εκπαίδευση που μπορεί να τους παρασχεθεί προκείμενου να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν καλύτερα την ασθένεια τους. Σ’ αυτό ρόλο έχουν και οι εκπαιδευτές φροντιστές και οι νοσηλευτές.
Οι δε φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης αποζητούν την πιο συστηματική και προσεκτική χορήγηση φαρμάκων από τον ασθενή και το θεράποντα ιατρό αλλά παρόλα αυτά αδυνατούν οι ίδιοι να παρέχουν υποστηρικτικές υπηρεσίες για την εκπαίδευσή τους.
Οι υποδείξεις των ειδικών είναι το πεδίο στο οποίο πρέπει να επικεντρωθεί η αγορά καθώς επίσης και στη βελτίωση της ποιότητας παρεχόμενων υπηρεσιών, χωρίς ωστόσο να ξεχνά τη μείωση του κόστους θεραπείας.
Τι εννοούμε όμως όταν λέμε συμμόρφωση και προσήλωση του ασθενούς στη θεραπεία; Σαν Συμμόρφωση (compliance) εννοούμε τη σύγκλιση της συμπεριφοράς του ασθενούς με τις ιατρικές οδηγίες , ενώ Προσήλωση (adherence) εννοούμε την ενεργή, εθελοντική και με συνεργασία συμμετοχή του ασθενούς σε μια κοινά αποδεκτή πορεία συμπεριφοράς για να παραχθεί ένα θεραπευτικό αποτέλεσμα.
Στο σημείο αυτό διαφαίνεται ότι η μη-συμμόρφωση αφορά συνήθως τους ασθενείς με έλλειψη μνήμης, θέλησης ή πειθαρχίας ή ασθενείς με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο.
Αυτό βάζει τον ασθενή σε μια παθητική κατάσταση απέναντι στο φροντιστή του, ενώ η μη – προσήλωση αφορά ασθενείς που εσωτερικεύουν τις οδηγίες και προσηλώνονται σε αυτές. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει ο κ. Μποσκόπουλος η θεραπεία του διαβήτη είναι ένα παράδειγμα δυναμικής παρά στατικής αντιμετώπισης. Η συμμόρφωση στη οστεοπόρωση είναι στο 20%-30% ενώ οι ασθενείς μπορεί να διακόψουν τη θεραπεία στους 6-12 μήνες. Ο φόβος για ανεπιθύμητες ενέργειες είναι επίσης συχνός λόγος.
Η μη-συμμόρφωση επίσης των ασθενών στη θεραπεία αφορά και το υψηλό κόστος συμμετοχής του. Η συμπεριφορά αυτή προκαλεί δομικές αλλαγές στα επίπεδα του κόστους σε όλο το Σύστημα Υγείας όμως, αυτό μπορεί να είναι και μια επιπλέον πηγή ανεπιθύμητων ενεργειών.
Η εκπαίδευση του ασθενή είναι το κλειδί της συμμόρφωσης έτσι ώστε να είναι ρυθμισμένος. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η συμμόρφωση στη θεραπεία στα χρόνια νοσήματα στον ανεπτυγμένο κόσμο είναι της τάξης του 50%, κάτι που στις υπό ανάπτυξη χώρες είναι πολύ χαμηλότερο.
Το κακό όμως είναι ότι όλοι συνηθίζουν να εστιάζουν στο πρόβλημα καθαυτού και δεν κοιτούν το περιβάλλον του τομέα υγείας που στις περισσότερες περιπτώσεις φέρει τις μεγαλύτερες ευθύνες.
Η έλλειψη εκπαίδευση και διαχείρισης τους ασθενή, η παρέμβαση του θεράποντα ιατρού και η συνεργασία του με τον ασθενή. Πολλές φορές για παράδειγμα συνταγογραφούνται στον ασθενή αγωγές τις οποίες δεν είναι σε θέση να ακολουθήσουν. Επίσης η κοινωνική παροχή είναι στους σημαντικούς παράγοντες συμμόρφωσης.
Προϋπόθεσης όλων αυτών βέβαια, είναι ο ασθενής να θέλει και να μπορεί να αλλάξει συμπεριφορά και σε κάποιες περιπτώσεις να πάρει τον έλεγχο στα χέρια του. Μην ξεχνάμε ότι κάποιοι εξ αυτών δεν έχουν οικογένεια να τους στηρίξει η ίσως έχει ψυχολογικά προβλήματα.
Ένα εξαιρετικά σημαντικό σημείο είναι η παρακολούθηση και η αξιολόγηση της πορείας του ασθενούς και ένας ανεξάρτητος φορέας θα ήταν ότι καλύτερο όπως είπε ο κ. Μποσκόπουλος δεδομένου ότι θα είχε περισσότερες δυνατότητες οργάνωσης και αυτοδιαχείρισης. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητα τα προγράμματα συμμόρφωση ασθενών.
Τι περιλαμβάνει ένα τέτοιο πρόγραμμα:
Ανοιχτή τηλεφωνική γραμμή με εκπαιδευτικό και υπενθυμητικό ρόλο
Υπενθυμητικά προγράμματα
Λήψη του φαρμάκου
Έγκαιρη συνταγογράφηση
Διασφάλιση συμμόρφωσης
Κατ’ οίκον χορήγηση του φαρμάκου
Διευκόλυνση στη προμήθεια του φαρμάκου
Ομαδικές συνεδρίες ασθενών για ενημέρωση και διαχείριση
Εξυπηρέτηση της φαρμακοεπαγρύπνησης με τη συλλογή πληροφοριών για τη συμμόρφωση στο νομοθετικό πλαίσιο
Και όλα αυτά με την έγκριση του θεράποντος ιατρού μετά από μια κατά το δυνατόν δεοντολογική και ρυθμιστική προσέγγιση. Αυτό προκύπτει από τις αυξημένες διεθνείς απαιτήσεις των κανονισμών και κατευθυντήριων γραμμών για διαφάνεια.
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης προτείνεται από το θεράποντα ιατρό στον ασθενή. Η συμμετοχή δεν είναι υποχρεωτική και δεν μπορεί να υποκατασταθεί από οικονομική αποζημίωση. Η υλοποίηση του υπόκειται στη συγκατάθεση του ασθενούς ή του εκπροσώπου του. Επίσης, δεν μπορεί να υπάρχει άμεση επαφή ασθενούς και φαρμακευτικής εταιρείας.
Οι θεράποντες ιατροί που παίρνουν μέρος στο πρόγραμμα δεν αμείβονται και δεν παίρνουν καμία χορηγία, ενώ οι επαγγελματίες υγείας που ενεργούν μέσω του φορέα δεν πρέπει να εμπλέκονται στην προώθηση προϊόντων.
Οι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία περί προστασίας των προσωπικών δεδομένων φαρμακοεπαγρύπνησης και άλλες αρχές ποιότητας.
Η χορηγός εταιρεία και οι εκπρόσωποί της δεν έχουν πρόσβαση σε δεδομένα ή αρχεία ή στοιχεία σχετιζόμενα με τους ασθενείς ή με αποκάλυψη της ταυτότητας των ασθενών.
Η φαρμ. εταιρεία θα πρέπει προετοιμάσει το πρωτόκολλο το οποίο θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες του φαρμάκου και της αγωγής και θα έχει συνταχθεί σε συνεργασία με το Ιατρικό Τμήμα.
Τέλος, η επιλογή του ασθενούς για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι επιλογή του συνταγογραφούντος ιατρού.
Ανθή Αγγελοπούλου
