Δεν έκλεισε μήνας από το άρθρο που έγραψε ο καρδιολόγος και πρόεδρος του Σωματείου Εργαζομένων στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός, κ. Ηλίας Σιώρας για τα απίστευτα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ψυχικές δομές σήμερα και ακολούθησε το τραγικό περιστατικό του Σαββάτου στο Σισμανόγλειο, όπου είχε ως συνέπεια το θάνατο ενός νοσηλευτή.

Ο κ. Σιώρας είχε γράψει στις 27 Αυγούστου το ακόλουθο άρθρο:

Σημαντικά προβλήματα, ελλείψεις και υποβάθμιση χαρακτηρίζουν την παροχή υπηρεσιών που αφορούν την ψυχική υγεία στη χώρα μας. Σύμφωνα με την επικρατούσα αντίληψη η υγεία ή η απουσία ασθένειας, αποτελεί ατομικό ζήτημα και σχετίζεται με τις ατομικές βιολογικές ισορροπίες. Ο άνθρωπος προσεγγίζεται μονοδιάστατα μέχρι και το σημείο πλήρους διαχωρισμού των βιολογικών από τις κοινωνικές λειτουργίες. Σύμφωνα με την δική μας αντίληψη η υγεία είναι η πλήρης ικανότητα του ανθρώπου για κοινωνική και εργασιακή δραστηριότητα. Η υγεία δεν είναι η απουσία μόνο ασθένειας, αλλά εμπεριέχει και το στοιχείο της συνολικότερης ευεξίας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 90 αρχίζει να εφαρμόζεται η «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» που προβλέπει την κατάργηση των ψυχιατρικών νοσοκομείων και την ανάπτυξη ψυχιατρικών τμημάτων στα γενικά νοσοκομεία. Με την πλήρη εφαρμογή του νόμου 2716/99 προβλέπεται το κλείσιμο όλων των ψυχιατρείων ως το 2015 και η κάλυψη των αναγκών περίθαλψης από «κοινοτικές υπηρεσίες» και τα ψυχιατρικά τμήματα των γενικών νοσοκομείων. Στο όνομα δήθεν της αποασυλοποίησης «αντικαθίστανται» τα μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία με πολλές μικρότερες δομές ενώ σε καμμιά περίπτωση δεν μπορούμε να μιλάμε για κοινωνική επανένταξη. Το τοπίο έχει ως εξής:

• Έχουν κλείσει έξι από τα εννέα ψυχιατρικά νοσοκομεία (Χανίων, Πέτρας, Ολύμπου, Κέρκυρας, Τρίπολης και Νταού Πεντέλης)
• Διαθέσιμες κλίνες: ΨΝΑ 650, ΔΡΟΜΟΚΑΙΤΕΙΟ 400, ΨΝΘ 400, ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ 600 εκ των οποίων οι 135 στην Αθήνα.

Υπάρχουν ακόμα:

• 36 κέντρα ψυχικής υγείας, 1000 θέσεις σε κέντρα ημέρας, 3100 θέσεις σε προγράμματα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, 4025 θέσεις σε στεγαστικές δομές. Όλα αυτά υπολειτουργούν λόγω μειωμένης χρηματοδότησης.

Οι υπάρχουσες υπηρεσίες καλύπτουν μόλις το 25 με 30% των αναγκών της χώρας ενώ από πλευράς παιδοψυχιατρικής περίθαλψης καλύπτεται μόνο το 10%. Την ίδια στιγμή τα κρεββάτια των ιδιωτικών κλινικών υπερβαίνουν τις 4.500 με τάση αύξησης.

Οι αντιδραστικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας προωθούνται μέσω του προγράμματος «Ψυχαργώς» και χρηματοδοτούνται από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους μέσω του ΚΠΣ (2000-2006) και του ΕΣΠΑ (2007-2013).

Ουσιαστικά το κράτος ευνοεί την επιχειρηματική δραστηριότητα στο τομέα της ψυχικής υγείας. Εκτός από τα ιδιωτικά ψυχιατρεία παρουσιάζεται αύξηση των ιδιωτικών δομών, οικοτροφείων, ξενώνων κ.λπ. αναπτύσσεται και ανθεί μια τεράστια κερδοφόρα βιομηχανία που αποτελείται από «φίλους», «ενώσεις», «φιλάνθρωπους», και προπάντων ΜΚΟ! Οι ΜΚΟ αξιοποιούνται από τις κυβερνήσεις ως όχημα για την περαιτέρω ανάπτυξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας σε αυτούς τους κρίσιμους τομείς.

Αυτή την κατεύθυνση εξυπηρετεί η αναδιάρθρωση στη τοπική διοίκηση με τον Καλλικράτη.

Από την μέχρι τώρα πορεία της λεγόμενης ψυχιατρικής μεταρρύθμισης αποδεικνύεται ότι επιδεινώθηκαν τα προβλήματα των ατόμων με ψυχικές διαταραχές. Το φαινόμενο της «περιστρεφόμενης πόρτας» δηλαδή πολυάριθμες βραχυχρόνιες νοσηλείες ασθενών που υποτροπιάζουν, τα πολυάριθμα ράντζα στις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων, η αύξηση του αριθμού των άστεγων ατόμων με ψυχικές διαταραχές και του ποσοστού των φυλακισμένων με ψυχικές διαταραχές είναι μερικά από τα στοιχεία που προκύπτουν τόσο από την Ελληνική όσο και από τη διεθνή εμπειρία της λεγόμενης αποασυλοποίησης (π.χ. Ιταλία).

Η αντιμετώπιση της ψυχικής νόσου με ασυλική μορφή έχει αποτελέσει ζήτημα έντονης ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Αξιοποιήθηκε για ένα περίπου αιώνα και πήρε μορφή αθλιότητας και εγκατάλειψης της ανθρώπινης ύπαρξης. Όμως ο τρόπος και οι συνθήκες στις οποίες πραγματοποιείται η επιχειρούμενη αποασυλοποίηση τα τελευταία χρόνια αναδεικνύουν σημαντικά προβλήματα και αδιέξοδα.

Σαφέστατα η ασυλική μορφή αντιμετώπισης της ψυχικής νόσου θα πρέπει να καταδικαστεί ως απαράδεκτη. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι τα ψυχιατρικά νοσοκομεία ή θα ακολουθούν ασυλικές μορφές περίθαλψης ή πρέπει να κλείσουν. Οι βαριές και ανίατες ψυχικές ασθένειες απαιτούν την λειτουργία δημόσιων ψυχιατρικών νοσοκομείων, αξιοποιώντας τις σύγχρονες επιστημονικές έρευνες και πρακτικές με σεβασμό στα δικαιώματα των ασθενών. Άλλωστε αυτή τη δυνατότητα αλλά και την αναγκαιότητα αποδεικνύει η επέκταση τα τελευταία χρόνια των ιδιωτικών επιχειρήσεων ψυχικής υγείας σε δευτεροβάθμιο επίπεδο.

Βασικοί άξονες της πολιτικής των κυβερνήσεων και της ΕΕ στον τομέα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας είναι από την μία το κράτος να αποποιείται σταδιακά των ευθυνών του και από την άλλη να περιορίζεται στη παροχή ενός ελάχιστου επίπεδου υπηρεσιών για να αντιμετωπίσει τα ακραία φαινόμενα εξαθλίωσης. Δυστυχώς αυτό φαίνεται και στις οδηγίες για την ψυχική υγεία του παγκόσμιου οργανισμού υγείας που λένε «οι εξειδικευμένες υπηρεσίες καλής ποιότητας είναι δαπανηρές (εννοεί τα ψυχιατρικά νοσοκομεία) λόγω των μεγάλων επενδύσεων που απαιτούνται … και είναι σαφές ότι οι περισσότερες πρέπει να είναι άτυπες κοινωνικές υπηρεσίες». «Προβάδισμα δίνεται στην αντιμετώπιση της ψυχικής υγείας σε ατομικό επίπεδο».

Επίσης όσον αφορά την Εταιρική κοινωνική ευθύνη είναι μία πρακτική σύμφωνα με την οποία υποτίθεται ότι οι εταιρείες ενσωματώνουν κοινωνικές και περιβαλλοντολογικές ανησυχίες στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες και περιλαμβάνεται στη στρατηγική της ΕΕ. Αυτή η δραστηριότητα βρίσκει πρόσφορο έδαφος εφαρμογής στον τομέα της ψυχικής υγείας.

Η συγκυβέρνηση προχωρά ακάθεκτη στο κλείσιμο των ψυχιατρικών νοσοκομείων που έχουν απομείνει. Είναι ψεύτικοι οι ισχυρισμοί ότι προέχει δήθεν το συμφέρον των ασθενών και ότι θα εξασφαλισθεί εξατομικευμένη θεραπεία.

Σήμερα το 50 με 80% των πενιχρών συντάξεων καταλήγει στις επιχειρηματικές δομές «αποασυλοποίησης», οι ασθενείς στοιβάζονται στα ράντζα των ψυχιατρικών κλινικών και οι ανασφάλιστοι δεν γίνονται δεκτοί στους ξενώνες και στα οικοτροφεία.

Για την κυβέρνηση αυτό που προέχει δεν είναι το συμφέρον των ασθενών αλλά επιχειρηματιών στη ψυχική υγεία.

Αυτό που επικαλείται η κυβέρνηση για δήθεν σύγχρονη ψυχιατρική προσέγγιση προβλέπει να κοστολογούνται ακόμα και οι τηλεφωνικές συνεδρίες. Σε μια περίοδο που η φτώχια, η ανεργία, η εντατικοποίηση, υποσκάπτουν ακόμα περισσότερο την ψυχική υγεία ακόμα και σε όσους δεν έχουν προηγούμενο ιστορικό ψυχικής διαταραχής, που αυξάνονται οι εισαγωγές στα νοσοκομεία λόγω ψυχογενών αιτιών ακόμα και μικρών παιδιών την ίδια περίοδο υποβαθμίζονται ακόμη περισσότερο, συρρικνώνονται και εμπορευματοποιούνται οι δομές ψυχικής υγείας. Είναι σαφές σε όλους ότι ακόμα και στον λεγόμενο υγιή πληθυσμό είναι αυξημένη η επίπτωση των ψυχικών νοσημάτων λόγω της οικονομικής καπιταλιστικής κρίσης. Ένα αδιάψευστο στοιχείο είναι η αύξηση του αριθμού των αυτοκτονιών κατ έτος.

Αυτά που προωθούνται τώρα, είναι επιβεβλημένα από τη στρατηγική της ΕΕ που εφαρμόζονται εδώ και χρόνια, βρήκαν πολλούς ιδεολογικούς υποστηρικτές από το χώρο της πολιτικής και της επιστήμης. Εξειδικεύτηκαν με το πρόγραμμα Ψυχαργώς» και πρόσφατα με το μνημόνιο συνεργασίας Andor-Λυκουρέντζου (100 εκατομμύρια ευρώ από το ΓΚΠΣ και το ΕΣΠΑ για τη διάλυση των δημόσιων δομών και την ενίσχυση των επιχειρηματιών υγείας).

Η ψευδεπίγραφη «ψυχιατρική αποασυλοποίηση» είναι μέρος των γενικότερων αντιδραστικών αλλαγών στον τομέα της υγείας που στοχεύει:

• Να αποποιηθεί το κράτος την ευθύνη της νοσηλείας και αποκατάστασης των ψυχικά ασθενών.
• Να μετακυλήσει την ευθύνη και το κόστος της θεραπείας στις οικογένειες των ασθενών.
• Να διευρύνει το πεδίο της επιχειρηματικής δράσης σε αυτόν τον ευαίσθητο τομέα, να διοχετευτεί ζεστό χρήμα στις ΜΚΟ και άλλα «ευαγή ιδρύματα» που θα παρέχουν φτηνές υποτυπώδεις υπηρεσίες και θα πετούν τους ασθενείς στο δρόμο όταν δεν θα εξασφαλίζεται η κερδοφορία τους.
• Στη δημιουργία στρατιάς ανέργων από τις υπάρχουσες δομές υγείας.

Όσοι παρουσιάζουν τους μαχόμενους υγειονομικούς σαν θιασώτες των ασύλων περασμένου αιώνα ας αναλογισθούν τις ευθύνες τους.

Όσοι σήμερα εγκαλούν την κυβέρνηση ότι δεν εφαρμόζει την ψυχιατρική μεταρρύθμιση σύμφωνα με τις οδηγίες της ΕΕ ας αναλογισθούν τις επιπτώσεις.

Είναι αποπροσανατολισμός να υποστηρίζεται ότι το κλείσιμο των ψυχιατρικών νοσοκομείων είναι απόρροια μόνο των μνημονιακών δεσμεύσεων. Τα γεγονότα μιλούν για προγραμματισμένη στρατηγική που ξεκινάει το 1990.

Τα ίδια μέτρα έχουν εφαρμοσθεί δεκαετίες πριν και στην Αμερική και στην Ευρώπη από όλες τις κυβερνήσεις. Η σημερινή πραγματικότητα προδικάζει και το μελλοντικό ζοφερό τοπίο.

Όσο η υγεία είναι εμπόρευμα, όσο δεν ανατρέπεται η αντιλαϊκή πολιτική δεν πρόκειται να δουν άσπρη μέρα ούτε οι ασθενείς ούτε οι υγειονομικοί.

• Χρειάζεται ισχυρό κίνημα που να αποσπά μέτρα ανακούφισης και να ανοίγει ταυτόχρονα την προοπτική για βαθύτερες ανατροπές.
• Κανένας εφησυχασμός, καμία αυταπάτη.
• Το νέο κύμα διαθεσιμότητας πλήττει ήδη τους αργαζόμενους στα δημόσια ψυχιατρεία.