Για τις μεταρρυθμίσεις στην Ψυχική Υγεία μίλησε ο Αναπληρωτής Υπουργός Υγείας Ανδρέας Ξανθός στο Mental Health Conference, το εξειδικευμένο συνέδριο για τις ψυχικές παθήσεις, που οργανώθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Όπως ανέφερε ο κ. Ξανθός, η ψυχιατρική μεταρρύθμιση ξεκίνησε αρκετά χρόνια πριν, με τον νόμο 815, και συνεχίστηκε με τα προγράμματα Ψυχαργώς. Είναι αλήθεια, όπως είπε, πως πολλά πράγματα έχουν γίνει μέχρι σήμερα και πως το τοπίο της Ψυχικής Υγείας έχει αλλάξει σημαντικά στα χρόνια αυτά, όμως και πολλά πράγματα δεν έγιναν ακριβώς όπως σχεδιάστηκαν, καθώς υπήρξαν αρκετές αστοχίες και λάθη σχεδιασμού και εφαρμογής, ενώ και ο σχεδιασμός που έγινε ήταν ετεροβαρής και μονόπλευρα προσανατολισμένος στην αποκατάσταση των ψυχικά ασθενών και όχι στην πρόληψη της ψυχικής νόσου. Παράλληλα όπως είπε, υπήρχε η έμφυτη σε ανάλογα συστήματα αντίσταση στην αλλαγή, αντίσταση που αφορούσε και δυστυχώς εξακολουθεί συχνά να αφορά, όχι μόνον μέρος της κοινότητας, αλλά και μέρος τόσο των πολιτικών ηγεσιών όσο και των επαγγελματιών της ψυχικής υγείας.
Στις ήδη υπάρχουσες δυσκολίες, ήλθε τα τελευταία χρόνια να προστεθεί και η οικονομική και κοινωνική κρίση που μαστίζει τη χώρα μας, η οποία έπληξε ιδιαίτερα τόσο τους ασθενείς όσο και τη λειτουργία των ψυχιατρικών δομών. Δυστυχώς η έννοια της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης τα τελευταία χρόνια διαστρεβλώθηκε, συκοφαντήθηκε, κακοποιήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα για τη νεοφιλελεύθερη πολιτική, που μόνο στόχο είχε την περιστολή των δημόσιων δαπανών για την ψυχική υγεία.
Πολλές δομές όπως είπε ο Αναπληρωτής Υπουργός, βρίσκονται στο όριο της κατάρρευσης, ενώ η ανάπτυξη των τόσο αναγκαίων νέων δομών προσκρούει στην οικονομική ασφυξία που έχει επιβληθεί στη χώρα μας. Και αυτό, τη στιγμή που έγκυρες μελέτες επισημαίνουν πως ο αριθμός των ατόμων που παρουσιάζουν ψυχιατρικά προβλήματα αυξάνεται διαρκώς και δημιουργούνται συνεχώς και νέες ανάγκες, κυρίως ως αποτέλεσμα της ανθρωπιστικής κρίσης και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών, για παράδειγμα, δείχνει πως ο επιπολασμός της Μείζονος Κατάθλιψης έχει αυξηθεί από το 3.3% που ήταν το 2008 στο 8.2% το 2011 και στο 12% το 2013. Επίσης, μια μεγάλη διεθνής μελέτη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα σε ένα από τα εγκυρότερα ιατρικά περιοδικά, το BMJ, έδειξε με πολύ καλή τεκμηρίωση ότι στα χρόνια των μνημονίων αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός αυτοκτονιών στη χώρα μας και, το σημαντικότερο, η αύξηση αυτή του αριθμού των αυτοκτονιών συνδέθηκε με συγκεκριμένες χρονικές περιόδους κατά τις οποίες εφαρμόστηκαν συγκεκριμένα μέτρα λιτότητας.
Μελέτη της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, επίσης, δείχνει πως το 40% των ανθρώπων που πάσχουν από κάποιο χρόνιο σωματικό νόσημα και που αναζητούν φροντίδα στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των Γενικών Νοσοκομείων πάσχει από κάποια Μείζονα Ψυχιατρική Διαταραχή, με το 1/3 να παρουσιάζει Μείζονα Κατάθλιψη και το ¼ να παρουσιάζει κάποιου βαθμού κίνδυνο αυτοκτονίας.
Στο τοπίο αυτό θα πρέπει να προστεθεί και ένα πρόβλημα που αναδύεται μέσα στην κρίση: Ο διαρκώς αυξανόμενος αριθμός εισαγγελικών εντολών και ακούσιων νοσηλειών, ο οποίος έχει φθάσει σε ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά και αφορά συχνά πάνω από το 60% των νοσηλειών στα Ψυχιατρικά Τμήματα είτε των Ψυχιατρικών Νοσοκομείων είτε των Ψυχιατρικών Κλινικών των Γενικών Νοσοκομείων.
Υπολογίζεται πως χρειαζόμαστε πλέον 4 κλίνες κάθε μέρα για κάθε εκατομμύριο πληθυσμού για ακούσιες νοσηλείες. Πράγμα που σημαίνει πως στην Αττική χρειαζόμαστε κατ’ εκτίμηση πάνω από 20 κλίνες κάθε μέρα μόνον για τη νοσηλεία ασθενών κατόπιν εισαγγελικής εντολής. Και όπως η καθημερινή εμπειρία δείχνει, κάτω από την πίεση αυτή η πλήρης αποδιοργάνωση των ψυχιατρικών κλινικών είναι πλέον γεγονός. Η πρόσφατη κρίση έχει συμβάλλει σημαντικά στην αύξηση αυτή των εισαγγελικών εντολών, καθώς έχει οδηγήσει ανάμεσα στα άλλα σε απώλεια κοινωνικών δεσμών, μείωση της ανοχής στη διαφορετικότητα, επανεμφάνιση του στίγματος και υιοθέτηση μηχανισμών άρνησης, απόρριψης και εξοβελισμού του ψυχικώς πάσχοντα.
Σήμερα λοιπόν, είναι περισσότερο επιβεβλημένος από ποτέ ο επανασχεδιασμός της πολιτικής για την ψυχική υγεία, η θέσπιση νέων στόχων, η ενίσχυση των δημόσιων δομών παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ο ουσιαστικός έλεγχος των ΜΚΟ και των ιδιωτικών ψυχιατρικών κλινικών, η στήριξη του θεσμού των ΚΟΙΣΠΕ ως σχήμα επαγγελματικής και κοινωνικής επανένταξης και χειραφέτησης των ψυχικά ασθενών, η πραγμάτωση, επιτέλους, της πολυσυζητημένης τομεοποίησης και η επαναδιαπραγμάτευση των δεσμεύσεων της χώρας με τους κοινοτικούς εταίρους, τόνισε ο κ. Ξανθός. Μόνο με αυτόν τον τρόπο, όπως είπε, θα μπορούμε να μιλάμε για τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την επιβίωση αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξη της Ψυχικής Υγείας στην Ελλάδα στη μόνη δυνατή κατεύθυνση, εκείνη της Ολοκληρωμένης Περίθαλψης με κύριο προσανατολισμό την Κοινότητα και την εξατομικευμένη φροντίδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, είναι ανάγκη να στελεχωθούν οι δομές αλλά και να γίνει τομεοποίηση, δηλαδή δημιουργία ολοκληρωμένων και λειτουργικών δικτύων ανά τομέα. Προτεραιότητα είναι λοιπόν, ο επανασχεδιασμός των Τομέων Ψυχικής Υγείας και η εκχώρηση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στις Τομεακές Επιτροπές Ψυχικής Υγείας.
Σκοπός είναι να ενισχυθεί η κοινοτική φροντίδα και να δοθεί έμφαση στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και την πρόληψη. Το σύστημα πρέπει να λειτουργήσει πλέον στη βάση ενός Δικτύου και η φορά της κατεύθυνσης των περιστατικών θα πρέπει να είναι φυγόκεντρη και όχι κεντρομόλος. Δηλαδή, από το Γενικό Νοσοκομείο προς την Κοινότητα και το Κέντρο Ψυχικής Υγείας και όχι από την Κοινότητα προς το Γενικό Νοσοκομείο.
Θα πρέπει επίσης να αναπτυχθεί η πρωτοβάθμια φροντίδα ψυχικής υγείας και η διασύνδεσή της με τις υπόλοιπες υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και την συνακόλουθη ανάπτυξη της συνεργατικής φροντίδας. Στη βάση αυτή, θα επανεξεταστεί το θεσμικό πλαίσιο των ακούσιων εισαγωγών.
Η διασφάλιση, της νέας κατεύθυνσης, χρειάζεται και ενός βαθμού θεσμική θωράκιση, και για το σκοπό αυτό, αναγκαία είναι η θέσπιση κατευθυντήριων οδηγιών σχετικά με τον τρόπο που θα διεξάγεται η νοσηλεία ενός οξέος περιστατικού (συμπεριλαμβανομένης της ακούσιας νοσηλείας) και σχετικά με τον τρόπο που θα διασφαλίζεται η συνέχεια στη φροντίδα.
Τέλος, τόνισε ότι θα διασφαλιστεί η επιβίωση των δημόσιων δομών ψυχικής υγείας και θα αναβαθμιστούν οι παρεχόμενες υπηρεσίες.
Ανθή Αγγελοπούλου
